៦. រឿងភិក្ខុ ៥០០ អង្គ

 ៦. រឿងភិក្ខុ ៥០០ អង្គ

ព្រះធម៌ទេសនាថា កុម្ភូបមំ (បុគ្គលដឹងនូវកាយនេះថាប្រៀបដូចជាឆ្នាំង...) នេះ ព្រះសាស្តាកាលដែលទ្រង់គង់ប្រថាប់នៅក្នុង ក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់បានប្រារព្ធនូវ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលកំពុងចម្រើនវិបស្សនា ហើយសម្ដែងឡើង។

ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មាន ភិក្ខុ ៥០០ អង្គ បានរៀនកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តាដើម្បីសម្រេចអរហត្ត រួចក៏និមន្តចេញទៅដោយតាំងចិត្តថា យើងនឹងធ្វើសមណធម៌ លុះធ្វើដំណើរទៅអស់ផ្លូវ ១០០ យោជន៍ ក៏បានទៅដល់ភូមិជាទីស្នាក់អាស្រ័យដ៏ធំមួយ។ លំដាប់នោះ អ្នកស្រុកទាំងឡាយឃើញលោកហើយ ក៏ចាត់ចែងអាសនៈឱ្យគង់ រួចប្រគេននូវយាគូ និងភត្តដ៏សម្រិតសម្រាំង ហើយសួរថា បពិត្រលោកម្ចាស់ តើលោកម្ចាស់នឹងនិមន្តទៅទីណា? កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយប្រាប់ថា ទៅតាមទីកន្លែងដែលសប្បាយ (សមគួរដល់ការធម៌) អ្នកស្រុកក៏ពោលអង្វរថា បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ស្នាក់នៅទីនេះអស់រយៈពេល ៣ ខែចុះ ចំណែកពួកខ្ញុំរាល់គ្នាក៏នឹងតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ និងរក្សាសីល ៥ ក្នុងសំណាក់លោកម្ចាស់ដែរ។

អ្នកស្រុកកាលដែលជ្រាបពីការទទួលស្នាក់នៅរបស់លោកហើយ ក៏ប្រាប់ថា បពិត្រលោកម្ចាស់ នៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយប៉ុន្មាន មានព្រៃដ៏ធំមួយ សូមលោកម្ចាស់ស្នាក់នៅទីនោះចុះ រួចក៏ជូនដំណើរលោកទៅ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បានចូលទៅកាន់ព្រៃនោះ។ ពួក ទេវតា ដែលអាស្រ័យនៅព្រៃនោះគិតថា៖ លោកម្ចាស់អ្នកមានសីលបានមកដល់ព្រៃនេះហើយ ការដែលពួកយើងនាំកូនប្រពន្ធស្នាក់នៅលើដើមឈើក្នុងខណៈដែលលោកម្ចាស់ទាំងឡាយស្នាក់នៅខាងក្រោមនេះ គឺជាការមិនសមគួរឡើយ ទេវតាទាំងនោះក៏ចុះចាកដើមឈើមកអង្គុយលើដី រួចត្រិះរិះថា លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ប្រហែលជាស្នាក់នៅទីនេះតែមួយយប់ប៉ុណ្ណោះ មុខជានឹងនិមន្តទៅវិញនៅថ្ងៃស្អែកមិនខាន។

ប៉ុន្តែ ភិក្ខុទាំងឡាយលុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ក្រោយពីបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិរួច ក៏ត្រឡប់មកកាន់ព្រៃនោះដដែល។ ទេវតាទាំងឡាយគិតថា៖ ភិក្ខុសង្ឃប្រហែលជាមានគេនិមន្តឆាន់នៅថ្ងៃស្អែកទៀតហើយ ទើបលោកត្រឡប់មកវិញ ប្រហែលជាថ្ងៃនេះមិនទាន់ទៅទេ មើលទៅប្រហែលជាទៅនៅថ្ងៃស្អែកវិញ។ ដោយឧបាយ (ការគិត) បែបនេះ ពួកទេវតាត្រូវស្នាក់នៅលើដីអស់រយៈពេល កន្លះខែ។

បន្ទាប់មក ពួកទេវតាទាំងនោះត្រិះរិះថា លោកម្ចាស់ទាំងឡាយប្រហែលជានឹងស្នាក់នៅទីនេះអស់ត្រីមាសនេះមិនខាន កាលដែលលោកម្ចាស់ទាំងឡាយស្នាក់នៅទីនេះ ពួកយើងមិនសមគួរនឹងឡើងទៅអង្គុយលើដើមឈើឡើយ ការដែលត្រូវនាំកូនប្រពន្ធមកអង្គុយលើដីអស់រយៈពេល ៣ ខែបែបនេះ គឺជាទុក្ខលំបាកណាស់ បើដូច្នោះ ពួកយើងគួរតែធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីដេញភិក្ខុទាំងនេះឱ្យរត់ចេញទៅ។ ពួកទេវតាក៏ចាប់ផ្ដើម បង្ហាញរូបរាងជាខ្មោចក្បាលដាច់ និងរូបរាងជាខ្មោចគ្មានក្បាល ព្រមទាំង ធ្វើសម្លេងអមនុស្ស ឱ្យឮឡើងក្នុងទីសម្រាកយប់ ទីសម្រាកថ្ងៃ និងនៅចុងទីចង្ក្រមទាំងឡាយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏កើតរោគផ្សេងៗមាន រោគកណ្ដាស់ និងរោគក្អក ជាដើម។ លោកសួរគ្នាទៅវិញទៅមកថា អាវុសោ លោកមានរោគអ្វី? ខ្លះតបថា ខ្ញុំកណ្ដាស់ ខ្លះថា ខ្ញុំក្អក រួចក៏ពោលរឿងរ៉ាវប្រាប់គ្នាថា អាវុសោ ថ្ងៃនេះនៅចុងទីចង្ក្រម ខ្ញុំបានឃើញខ្មោចក្បាលដាច់ នៅទីសម្រាកយប់ខ្ញុំបានឃើញខ្មោចគ្មានក្បាល នៅទីសម្រាកថ្ងៃខ្ញុំបានឮសម្លេងអមនុស្ស ទីកន្លែងនេះគឺជាទីដែលគួរជៀសវាង ពួកយើងស្នាក់នៅទីនេះមិនមានសេចក្ដីសុខឡើយ យើងនឹងទៅគាល់ព្រះសាស្តាវិញ។ ភិក្ខុទាំងនោះក៏នាំគ្នាចាកចេញទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។

លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តាត្រាស់សួរថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តើអ្នករាល់គ្នាមិនអាចស្នាក់នៅក្នុងទីនោះបានឬ? ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គ កាលដែលពួកខ្ញុំព្រះអង្គស្នាក់នៅទីនោះ មានអារម្មណ៍ដ៏គួរឱ្យខ្លាចបែបនេះកើតឡើង មិនមានសេចក្ដីសុខឡើយ ពួកខ្ញុំព្រះអង្គយល់ថាទីនោះគួរតែជៀសវាង ទើបបោះបង់ចោលហើយមកគាល់ព្រះអង្គបែបនេះ។ ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នករាល់គ្នាគួរតែត្រឡប់ទៅទីនោះវិញ។ ភិក្ខុក្រាបទូលថា មិនអាចទេព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលពីមុន អ្នករាល់គ្នាទៅដោយមិនបានកាន់អាវុធទៅជាមួយ ឥឡូវនេះចូរអ្នករាល់គ្នាកាន់អាវុធទៅចុះ។ ភិក្ខុសួរថា បពិត្រព្រះអង្គ តើអាវុធអ្វីទៅ? ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា តថាគតនឹងផ្ដល់អាវុធឱ្យអ្នករាល់គ្នា ចូរអ្នករាល់គ្នាកាន់យកអាវុធដែលតថាគតផ្ដល់ឱ្យនេះទៅចុះ រួចព្រះអង្គក៏សម្ដែងនូវ មេត្តសូត្រ ទាំងមូល ដែលផ្ដើមដោយបទថា ករណីយមត្ថកុសលេន... រួចផ្ដាំថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចូរអ្នករាល់គ្នាស្វាធ្យាយសូត្រនេះតាំងពីខាងក្រៅព្រៃ រហូតដល់ចូលទៅខាងក្នុងវិហារចុះ។

ភិក្ខុទាំងនោះថ្វាយបង្គំលា រួចត្រឡប់ទៅវិញ ស្វាធ្យាយសូត្រមេត្តសូត្ររួមគ្នាជាក្រុមតាំងពីខាងក្រៅ រហូតចូលទៅក្នុងព្រៃ។ ពួកទេវតាទូទាំងព្រៃនោះ ក៏កើតមាន មេត្តាចិត្ត ចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយ បានចេញមកទទួល រួមទាំងសុំទទួលបាត្រចីវរ និងជួយច្របាច់ដៃជើងឱ្យ រួចក៏ជួយការពារថែរក្សាក្នុងទីកន្លែងផ្សេងៗ ពួកទេវតាទាំងនោះអង្គុយនៅជុំវិញភិក្ខុទាំងឡាយប្រៀបដូចជាក្លិនប្រេងក្រអូប គ្មានសម្លេងអមនុស្សអ្វីកើតឡើងឡើយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏កើតមាន ចិត្តជាឯកគ្គតា (ស្ងប់មាំ)។ លោកអង្គុយក្នុងទីសម្រាកយប់សម្រាកថ្ងៃ បង្អោនចិត្តទៅក្នុង វិបស្សនា ពិចារណាឃើញសេចក្ដីវិនាស និងសេចក្ដីរលត់ទៅនៃរូបកាយ រហូតចម្រើនវិបស្សនាថា អត្តភាពនេះ ឈ្មោះថាប្រៀបដូចជាភាជន៍ដី (ឆ្នាំងដី) ព្រោះវាមានសភាពបែកធ្លាយជាធម្មតា និងមិនមានភាពស្ថិតស្ថេរ។

ព្រះសម្ពុទ្ធកាលដែលគង់នៅក្នុងព្រះគន្ធកុដិ ទ្រង់ជ្រាបថាភិក្ខុទាំងនោះកំពុងចាប់ផ្ដើមចម្រើនវិបស្សនា ក៏ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពិតមែនហើយ អត្តភាពនេះប្រៀបដូចជាភាជន៍ដី ព្រោះមានសភាពបែកធ្លាយ និងមិនស្ថិតស្ថេរដូច្នោះឯង រួចព្រះអង្គក៏បាន ផ្សាយពន្លឺ ហាក់ដូចជាទៅគង់នៅចំពោះមុខភិក្ខុទាំងនោះ (ទោះបីជានៅឆ្ងាយដល់ទៅ ១០០ យោជន៍ក៏ដោយ) ដោយបញ្ចេញនូវ ឆព្វណ្ណរង្សី ឱ្យភិក្ខុទាំងនោះមើលឃើញព្រះរូបរបស់ព្រះអង្គ រួចត្រាស់នូវព្រះគាថានេះថា៖

៤០. កុម្ភូបមំ កាយមិមំ វិទិត្វា, នគរូបមំ ចិត្តមិទំ ឋបេត្វា;

យោធេថ មារំ បញ្ញាវុធេន, ជិតញ្ច រក្ខេ អនិវេសនោ សិយា។

បុគ្គលគប្បី ដឹងច្បាស់នូវកាយនេះថាដូចជាឆ្នាំង។ គប្បី បិទនូវចិត្តនេះឱ្យដូចជាបិទទ្វារនគរ។ គប្បី ច្បាំងនូវមារដោយអាវុធគឺបញ្ញា។ គប្បី រក្សាទុកនូវធម៌ដែលខ្លួនឈ្នះហើយ។ មិនគប្បីជាអ្នក ដំអក់នៅ (ក្នុងធម៌នោះ) ឡើយ។

 អធិប្បាយព្រះគាថា

ក្នុងបទថា កុម្ភូបមំ នោះ សេចក្ដីថា គប្បីដឹងច្បាស់នូវកាយដែលជាទីប្រជុំនៃសក់ជាដើមនេះថា ប្រៀបដូចជាឆ្នាំងដី (កុម្ភូបមំ) ព្រោះវាមានសភាពទន់ខ្សោយ មិនរឹងមាំ មិនស្ថិតស្ថេរ និងមានកាលកំណត់តែមួយខណៈប៉ុណ្ណោះ។

បទថា នគរូបមំ ចិត្តមិទំ ឋបេត្វា សេចក្ដីថា ធម្មតានគររមែងមានសភាពមាំមួនខាងក្រៅ មានគូទឹកជ្រៅ មានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ មានទ្វារ និងប៉មយាមកាមមាំទាំ ខាងក្នុងនគរមានផ្លូវបំបែកជាបួន និងផ្សារលក់ដូរដែលរៀបចំយ៉ាងល្អ ពួកចោរមកពីខាងក្រៅដែលមានបំណងចង់មកប្លន់ ក៏មិនអាចចូលទៅបាន រមែងត្រូវបរាជ័យត្រឡប់ទៅវិញ ប្រៀបដូចជាការប៉ះទង្គិចនឹងភ្នំថ្មដូច្នោះឯង។ យ៉ាងណាមិញ កុលបុត្តដែលជាបណ្ឌិត គប្បីតម្កល់នូវ វិបស្សនាចិត្ត របស់ខ្លួនឱ្យមាំមួនប្រៀបដូចជានគរ ហើយឈរនៅក្នុងនគរនោះ ប្រើប្រាស់ អាវុធគឺបញ្ញា ដែលកើតពីវិបស្សនា និងកើតពីអរិយមគ្គ ដើម្បីកម្ចាត់ កិលេសមារ (មារគឺកិលេស) ដែលត្រូវសម្លាប់ដោយមគ្គនោះៗ ដូចជាការកម្ចាត់ពួកចោរដោយអាវុធមានដាវមុខពីរជាដើម បុគ្គលនោះគប្បីច្បាំង (យោធេថ) គឺគប្បីវាយកម្ចាត់កិលេសមារទាំងនោះចេញទៅ។

បទថា ជិតញ្ច រក្ខេ សេចក្ដីថា គប្បីរក្សានូវជ័យជម្នះដែលខ្លួនសម្រេចបាន ពោលគឺ តរុណវិបស្សនា (វិបស្សនាដែលទើបនឹងកើត) ដោយអាស្រ័យនូវ សប្បាយ ៥ យ៉ាង មានទីលំនៅសប្បាយ អាកាសធាតុសប្បាយ អាហារសប្បាយ បុគ្គលសប្បាយ និងការស្ដាប់ធម៌សប្បាយជាដើម គប្បីចូលកាន់ សមាបត្តិ ក្នុងចន្លោះកាលផ្សេងៗ លុះចេញពីសមាបត្តិហើយ ក៏គប្បីពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយដោយ ចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ដើម្បីរក្សានូវវិបស្សនានោះទុក។

បទថា អនិវេសនោ សិយា សេចក្ដីថា គប្បីជាអ្នក មិនមានអាល័យ (មិនជំពាក់វង្វេង)។ ឧបមាដូចជាយុទ្ធជនក្នុងសមរភូមិ កាលដែលសាងបន្ទាយកងទ័ពរួច ច្បាំងជាមួយសត្រូវ បើកាលណាឃ្លាន ឬស្រេកទឹក ឬគ្រឿងក្រោះរបូត ឬធ្លាក់អាវុធពីដៃ ក៏ចូលទៅក្នុងបន្ទាយដើម្បីសម្រាក បរិភោគអាហារ ផឹកទឹក ស្លៀកពាក់គ្រឿងក្រោះ និងកាន់អាវុធ រួចចេញមកច្បាំងបន្តទៀត ដើម្បីកម្ចាត់សត្រូវ ឈ្នះនូវអ្វីដែលមិនទាន់ឈ្នះ និងរក្សានូវអ្វីដែលឈ្នះហើយ។ ប្រសិនបើកាលដែលគេស្នាក់នៅក្នុងបន្ទាយនោះ គេបែរជាជាប់ចិត្តនឹងការសម្រាក រមែងធ្វើឱ្យរាជ្យសម្បត្តិធ្លាក់ទៅក្នុងដៃអ្នកដទៃ។ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុកាលដែលបានសម្រេច តរុណវិបស្សនា ហើយ គប្បីចូលកាន់សមាបត្តិរឿយៗ លុះចេញមកវិញ ក៏ពិចារណាសង្ខារដោយចិត្តបរិសុទ្ធ ទើបអាចរក្សានូវវិបស្សនា និងអាចឈ្នះកិលេសមារដោយការសម្រេច មគ្គផល ជាន់ខ្ពស់បាន។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះបែរជាជាប់ចិត្តតែនឹងសមាបត្តិ (សេចក្ដីស្ងប់) មិនព្រមពិចារណាសង្ខារដោយចិត្តបរិសុទ្ធរឿយៗទេ លោកក៏មិនអាចសម្រេចមគ្គផលបានឡើយ។ ហេតុនោះ កាលដែលរក្សានូវធម៌ដែលគួររក្សា គប្បីជាអ្នកមិនមានអាល័យ គឺមិនត្រូវយកសមាបត្តិធ្វើជាផ្ទះសម្រាប់ស្នាក់នៅដោយសេចក្ដីត្រេកអរឡើយ។

ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងធម៌ដល់ភិក្ខុទាំងនោះថា ពិតណាស់ អ្នករាល់គ្នាគប្បីធ្វើដូច្នេះឯង។

លុះចប់ធម៌ទេសនា ភិក្ខុ ៥០០ អង្គ ដែលអង្គុយនៅទីនោះ ក៏បានសម្រេចជា ព្រះអរហន្ត ព្រមដោយបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ រួចក៏នាំគ្នាពោលសរសើរ និងថ្វាយបង្គំព្រះសរីរៈដែលមានពណ៌ដូចមាសនៃព្រះតថាគត។

ចប់ រឿងភិក្ខុ ៥០០ អង្គ ទី៦