សោកនាដកម្មភ្នំខ្មោច៖ អាថ៌កំបាំងសប្បុរសធម៌ក្លែងក្លាយ!
ខ្សែភាពយន្តរឿង "សោកនាដកម្មភ្នំខ្មោច" ដែលជាស្នាដៃដ៏រន្ធត់ផ្អែកលើព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រពិត ត្រៀមនឹងចាក់បញ្ចាំងក្នុងពេលឆាប់ៗខាងមុខនេះហើយ។ ភាពយន្តនេះលាតត្រដាងពីមុខមាត់ពិត និងភាពឃោរឃៅក្រោមរូបភាពជា **សប្បុរសធម៌ក្លែងក្លាយ** របស់ទាហាន និងរដ្ឋាភិបាលថៃ (សៀម) ដែលបានបោកបញ្ឆោត និងប្រព្រឹត្តអំពើអមនុស្សធម៌យ៉ាងសាហាវឃោរឃៅបំផុតចំពោះជនភៀសខ្លួនកម្ពុជា។
ក្នុងនាមជាទស្សនិកជន និងជាអ្នកស្វែងយល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ខ្ញុំសូមស្នើសុំយ៉ាងទទូចឱ្យក្រុមការងារផលិត និងអ្នកចែកចាយ នាំយករឿងនេះមកចាក់បញ្ចាំងនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍អន្តរជាតិ Netflix ឱ្យបាន ដើម្បីឱ្យពិភពលោកបានឃើញពីសោកនាដកម្ម និងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មៅងងឹតដែលត្រូវបានលាក់បាំងជាយូរមកហើយនេះ។
១. ប្រវត្តិភ្នំខ្មោច និងការហៅឈ្មោះទីតាំងនោះ÷
ឈ្មោះ "ភ្នំខ្មោច" (Ghost Mountain) មិនមែនជាឈ្មោះភូមិសាស្ត្រផ្លូវការទេ ប៉ុន្តែជាឈ្មោះដែលប្រជាជនខ្មែរដាក់ឱ្យតំបន់ព្រំដែនដ៏សែនរន្ធត់មួយកន្លែង ស្ថិតនៅលើជួរភ្នំដងរ៉ែក (Dangrek Range) ក្នុងទឹកដីខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យ របស់កម្ពុជា ជាប់ព្រំដែន ស្រុកតាព្រះយ៉ា (Ta Phraya) ខេត្តស្រះកែវ (Sa Kaeo) ប្រទេសថៃ ។
តំបន់នេះត្រូវបានគេហៅយ៉ាងដូច្នេះ ដោយសារតែវាជាទីតាំងនៃមរណភាពដ៏សោកនាដកម្មរបស់ជនភៀសខ្លួនកម្ពុជារាប់ម៉ឺននាក់ ដែលសាកសពរបស់ពួកគេត្រូវបានទុកចោលឱ្យរលួយពាសពេញលើផ្ទៃភ្នំ ប្រៀបបាននឹងទឹកដីខ្មោច។
២. ដំណើរជនភៀសខ្លួនកម្ពុជាចូលទៅក្នុងទឹកដីថៃ÷
ក្រោយការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហមក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រទេសកម្ពុជាបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពវឹកវរ ទុរភិក្ស និងសង្គ្រាមស៊ីវិល។ ប្រជាជនកម្ពុជារាប់សែននាក់បាននាំគ្នាភៀសខ្លួនឆ្ពោះទៅកាន់ព្រំដែនថៃ ដើម្បីស្វែងរកសុវត្ថិភាព និងស្បៀងអាហារ។ ជំរុំជនភៀសខ្លួនធំៗដូចជា ជំរុំខៅអ៊ីដាង (Khao-I-Dang) និងជំរុំណុងចាន់ (Nong Chan) ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ ប៉ុន្តែមានជនភៀសខ្លួនមួយចំនួនធំដែលមិនត្រូវបានចុះបញ្ជី បានបន្តដំណើរចូលជ្រៅទៅក្នុងទឹកដីថៃ ដោយសង្ឃឹមថានឹងអាចរស់រានមានជីវិត។
៣. អំពើអមនុស្សធម៌ និងការសម្លាប់រង្គាល÷
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ក្រោមការដឹកនាំរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក គ្រីងសាក់ ឆូម៉ាណាន់ (Kriangsak Chomanan) រដ្ឋាភិបាលថៃបានអនុវត្តគោលនយោបាយ "ការបង្ខំឱ្យត្រឡប់ទៅវិញដោយស្ម័គ្រចិត្ត" (Voluntary Repatriation) ដែលនៅក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្ដែង គឺជាការនិរទេសដោយបង្ខំ។ កងទ័ពថៃបានប្រមូលផ្តុំជនភៀសខ្លួនកម្ពុជារាប់ម៉ឺននាក់ ដោយមិនផ្តល់អាហារ ឬទឹកឡើយ រួចបង្ខំពួកគេឱ្យឡើងទៅលើជួរភ្នំដងរ៉ែកដែលពោរពេញទៅដោយមីន ក្រោមលេសថានេះជាផ្លូវទៅកាន់ទឹកដីកម្ពុជាវិញ។
អំពើរន្ធត់នេះត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងព្រៃផ្សៃបំផុត៖
- ជនភៀសខ្លួនដែលហត់នឿយ ដួល ឬដើរមិនទាន់គេ ត្រូវបានកងទ័ពថៃវាយដំ ឬបាញ់សម្លាប់ចោល។
- មនុស្សជាច្រើនត្រូវបានបង្ខំឱ្យដើរឆ្លងកាត់ចម្ការមីន បណ្តាលឱ្យស្លាប់ ឬពិការជើង។
- ពួកគេត្រូវបានទុកឱ្យស្លាប់ដោយការអត់ឃ្លាន និងស្រេកទឹកនៅលើជម្រាលភ្នំដ៏ស្ងាត់ជ្រងំ។
អ្នកនៅរស់រានមានជីវិតបានរៀបរាប់ថា ផ្លូវឡើងភ្នំទាំងមូលពោរពេញទៅដោយគំនរសាកសព និងក្លិនស្អុយរលួយយ៉ាងគួររន្ធត់។
៤. សម្ពាធអន្តរជាតិ និងការទទួលខុសត្រូវ÷
ដំណឹងនៃអំពើរន្ធត់នៅភ្នំដងរ៉ែកបានលេចធ្លាយទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិតាមរយៈអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (NGOs) និងអ្នកកាសែត ដែលបង្កឱ្យមានរលកនៃការថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំង។
- រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក ក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតី ជីមមី ខាធើរ (Jimmy Carter) បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង និងបានដាក់សម្ពាធការទូតលើរដ្ឋាភិបាលថៃ។ លោកស្រី រ៉ូសាលីន ខាធើរ (Rosalynn Carter) ដែលជាស្ត្រីទីមួយនាពេលនោះ បានធ្វើដំណើរទៅទស្សនកិច្ចជំរុំជនភៀសខ្លួន និងបានអំពាវនាវឱ្យមានអំពើមនុស្សធម៌។
- អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) តាមរយៈឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន (UNHCR) ដឹកនាំដោយ ប៉ូល ហាតលីង (Poul Hartling) បានធ្វើការតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំងក្លា ដោយហៅទង្វើនេះថាជាការរំលោភយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ។
- អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ (Amnesty International) និង គណៈកម្មាធិការសង្គ្រោះអន្តរជាតិ (IRC) បានចេញរបាយការណ៍ថ្កោលទោស និងដាក់សម្ពាធឱ្យថៃបើកទ្វារទទួលជនភៀសខ្លួន។
ក្រោមសម្ពាធការទូត និងការគំរាមកាត់បន្ថយជំនួយសេដ្ឋកិច្ច លោក គ្រីងសាក់ ឆូម៉ាណាន់ ត្រូវបានបង្ខំឱ្យបើកជំរុំខៅអ៊ីដាងនៅចុងឆ្នាំ១៩៧៩ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរួមគ្នាជាមួយ UNHCR ប៉ុន្តែគោលនយោបាយរុញច្រានជនភៀសខ្លួននៅតាមព្រំដែននៅតែបន្តកើតមាន។
៥. អត្ថាធិប្បាយ និងកំណត់ត្រាអន្តរជាតិ÷
ព្រឹត្តិការណ៍នៅភ្នំដងរ៉ែក ត្រូវបានកត់ត្រាថាជា "ជំពូកងងឹតមួយនៃគោលនយោបាយជនភៀសខ្លួនរបស់ថៃ"។
- របាយការណ៍អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN Report): របាយការណ៍របស់ UNHCR និងដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់មន្ត្រី UN បានកត់ត្រាថា ការបង្ខំឱ្យត្រឡប់ទៅវិញ (Refoulement) នេះបានឆក់យកជីវិតមនុស្សជាង ៤៥,០០០ នាក់ (យោងតាមការប៉ាន់ស្មានមួយចំនួនរបស់អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល) ដោយសាកសពជាច្រើនបានក្លាយជាឆ្អឹងសពាសពេញតំបន់ព្រំដែន។
សៀវភៅ និងឯកសារស្រាវជ្រាវ:
- វីល្លាម ស្ហក្រុស (William Shawcross) អ្នកកាសែត និងអ្នកនិពន្ធដ៏ល្បីល្បាញ បានរៀបរាប់លម្អិតអំពីសោកនាដកម្មនេះ និងការធ្វេសប្រហែសរបស់មហាអំណាចនៅក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់ "The Quality of Mercy: Cambodia, Holocaust and Modern Conscience" (១៩៨៤)។
- សៀវភៅ "The Pol Pot Regime" របស់លោក បេន ខៀរណាន (Ben Kiernan) ក៏បានលើកឡើងពីវិបត្តិជនភៀសខ្លួននេះនៅក្នុងបរិបទនៃអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។
- កាសែត The New York Times និង The Washington Post នាឆ្នាំ១៩៧៩ បានចុះផ្សាយរូបថត និងអត្ថបទជាច្រើនអំពីមរណភាពដ៏គួរឱ្យរន្ធត់នៅលើជួរភ្នំដងរ៉ែក។
- ព្រឹត្តិការណ៍ពាក់ព័ន្ធលើពិភពលោក: ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតឡើងស្របពេលជាមួយនឹងវិបត្តិជនភៀសខ្លួនទូក (Boat People) របស់វៀតណាម ដែលធ្វើឱ្យរលកនៃការរត់ភៀសខ្លួនចេញពីឥណ្ឌូចិនក្លាយជាវិបត្តិមនុស្សធម៌ដ៏ធំបំផុតមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្រោយសង្គ្រាមវៀតណាម។ សហគមន៍អន្តរជាតិបានចាត់ទុកសកម្មភាពរបស់យោធាថៃនាពេលនោះថាជា ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ (Crime Against Humanity) មួយប្រភេទ។
ឯកសារយោង÷
1. Shawcross, W. (1984). The Quality of Mercy: Cambodia, Holocaust and Modern Conscience. Simon & Schuster.
2. Kiernan, B. (1996). The Pol Pot Regime: Race, Power, and Genocide in Cambodia under the Khmer Rouge, 1975-79. Yale University Press.
3. Robinson, C. (1998). Terms of Refuge: The Indochinese Exodus & the International Response. Zed Books. (UNHCR historical perspective).
4. Amnesty International. (1979). Report on the Forced Repatriation of Cambodian Refugees from Thailand.
5. The New York Times Archives. (June-October 1979). Reports on Cambodian Refugees at the Thai Border.
6. United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). (1979-1980). Situation Reports: Cambodian Refugee Crisis and the Khao-I-Dang Camp Operations.
7. សម្ភាសន៍អ្នកនៅរស់រានមានជីវិតពីជំរុំណុងចាន់ និងភ្នំដងរ៉ែក (Documentation Center of Cambodia - DC-Cam Archives).
