បឋមទេសនា
--------
ធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ គឺជាព្រះសូត្រដំបូងដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងក្រោយការត្រាស់ដឹង ដើម្បីប្រោសដល់ បញ្ចវគ្គីយ៍ នៅព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន។ នេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការ «បង្វិលកង់នៃធម៌» លើកដំបូងនៅក្នុងលោក។
🪷 សារៈសំខាន់នៃព្រះសូត្រ
១. ផ្លូវតឹងរ៉ឹងជ្រុល ២ យ៉ាង (ដែលមិនគួរប្រតិបត្តិ)
ព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ថា បព្វជិតមិនគួរដើរតាមផ្លូវបំផុតពីរខាងនេះឡើយ៖
* កាមសុខល្លិកានុយោគ → ការផ្ដេកផ្ដួលក្នុងកាមសុខ (ការជាប់ជំពាក់ក្នុងកាម)។
* អត្តកិលមថានុយោគ → ការធ្វើទារុណកម្មខ្លួនឯងឱ្យលំបាកហួសហេតុ។
> ផ្លូវទាំងពីរនេះ មិនធ្វើឱ្យកើតបញ្ញា និងការរួចផុតពីទុក្ខឡើយ។
២. ផ្លូវកណ្តាល (មជ្ឈិមាបដិបទា)
ផ្លូវដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់បានត្រាស់ដឹងគឺ៖
✨ មជ្ឈិមាបដិបទា (ផ្លូវកណ្តាល) ដែលមានអង្គ ៨ (អរិយមគ្គមានអង្គ ៨) រួមមាន៖
* សម្មាទិដ្ឋិ – ការយល់ឃើញត្រូវ
* សម្មាសង្កប្បៈ – ការត្រិះរិះត្រូវ
* សម្មាវាចា – ការពោលវាចាត្រូវ
* សម្មាកម្មន្តៈ – ការធ្វើការងារត្រូវ
* សម្មាអាជីវៈ – ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ
* សម្មាវាយាមៈ – ការព្យាយាមត្រូវ
* សម្មាសតិ – ការរលឹកត្រូវ
* សម្មាសមាធិ – ការតាំងចិត្តមាំត្រូវ
៣. អរិយសច្ច ៤ (សេចក្តីពិតដ៏ប្រសើរ)
បេះដូងនៃព្រះសូត្រនេះគឺ អរិយសច្ច ៤:
* ទុក្ខ – ជីវិតមានទុក្ខដូចជា៖ ការកើត, ចាស់, ឈឺ, ស្លាប់, ការព្រាត់ប្រាស, និងការមិនសមបំណង។
* សមុទ័យ – ហេតុនៃទុក្ខ គឺ តណ្ហា (សេចក្តីប្រាថ្នា/ចង់បាន)។
* និរោធ – ការរលត់ទុក្ខ គឺការរលត់អស់នៃតណ្ហា។
* មគ្គ – ផ្លូវឆ្ពោះទៅរកការរលត់ទុក្ខ គឺ អរិយមគ្គមានអង្គ ៨។
៤. បញ្ញា ៣ ជុំ ១២ អាការៈ
ព្រះពុទ្ធទ្រង់ដឹងច្បាស់នូវអរិយសច្ច ៤ ជា ៣ ដំណាក់កាល៖
* សច្ចញាណ – ស្គាល់នូវតួសេចក្តីពិត។
* កិច្ចញាណ – ដឹងនូវតួនាទីដែលត្រូវធ្វើចំពោះសេចក្តីពិតនោះ។
* កតញាណ – ដឹងថាការងារនោះបានសម្រេចរួចរាល់ហើយ។
> រួមបញ្ចូលគ្នាជា ✨ ១២ អាការៈ។
🌿 ផលនៃការសម្តែងព្រះសូត្រ
នៅពេលបញ្ចប់ការសម្តែងធម៌ ព្រះកោណ្ឌញ្ញៈ បានសម្រេច ធម្មចក្ខុ (ភ្នែកឃើញធម៌) ដោយយល់ឃើញថា៖
“អ្វីៗដែលមានការកើតឡើងជាធម្មតា អ្វីៗទាំងអស់នោះក៏រមែងមានការរលត់ទៅវិញជាធម្មតា”។
លោកបានសម្រេច សោតាបត្តិផល ក្លាយជាព្រះអរិយបុគ្គលដំបូងគេបង្អស់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។
