បេះដូងនៃអហិង្សា៖ សិល្បៈយកចិត្តគេដាក់ចិត្តឯង តាមមាគ៌ាព្រះពុទ្ធ

«បេះដូងនៃអហិង្សា៖ សិល្បៈយកចិត្តគេដាក់ចិត្តឯង តាមមាគ៌ាព្រះពុទ្ធ»

«កញ្ចក់ឆ្លុះសីលធម៌៖ រំលាយភាពអាត្មានិយម តាមរយៈព្រះគាថាធម្មបទទី ១២៩»

«តម្លៃនៃជីវិត៖ ហេតុអ្វីការបៀតបៀនអ្នកដទៃ ស្មើនឹងការបំផ្លាញសេចក្តីសុខខ្លួនឯង?»

«ឈប់បៀតបៀនគេទៅ! កំពូលមេរៀនព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលសង្គមយើងកំពុងត្រូវការបំផុត»

«អាថ៌កំបាំងនៃសន្តិភាពផ្លូវចិត្ត៖ អ្នកវាយគេតែងដេកមិនលក់!»

«វដ្តនៃការចងពៀរ៖ វិធីកាត់ផ្តាច់អំពើហិង្សាដោយការ "យកខ្លួនជាឧបមា"»

«ប្រវត្តិរឿងរ៉ាវនៅពីក្រោយការបញ្ញត្តិវិន័យ "ហាមវាយដំគ្នា" ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា»

តើសន្តិភាពពិតប្រាកដចាប់ផ្តើមពីណា? នៅក្នុងសង្គមដែលពោរពេញដោយការប្រកួតប្រជែង និងជម្លោះ តើយើងអាចស្វែងរកក្តីសុខពិតប្រាកដដោយរបៀបណា? កាលពីជាង ២៥០០ ឆ្នាំ ព្រះពុទ្ធសាសនាបានបន្សល់ទុកនូវកំពូលមេរៀនសីលធម៌មួយ ដែលជាឱសថដ៏ស័ក្តិសិទ្ធិបំផុតសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺ "ហិង្សា"។ នោះគឺព្រះគាថាធម្មបទ វគ្គទី ១០ (ទណ្ឌវគ្គ) គាថាទី ១២៩។ មេរៀននោះ គឺការចេះ "យកចិត្តគេ មកដាក់ចិត្តឯង"។

ព្រះគាថានេះ បានបង្រៀនយើងពី "ច្បាប់មាសនៃសីលធម៌" គឺការប្រៀបធៀបខ្លួនឯងទៅនឹងអ្នកដទៃ។ គ្មាននរណាម្នាក់រីករាយនឹងការត្រូវគេធ្វើបាបឡើយ។

នៅក្នុងសាលារៀន ឬកន្លែងការងារ... មុននឹងយើងគំរាមកំហែង ឬសម្លុតនរណាម្នាក់ សូមសួរខ្លួនឯងថា "បើគេធ្វើមកលើខ្ញុំ តើខ្ញុំឈឺចាប់ទេ?"

ចំពោះសត្វតិរច្ឆាន... មនុស្សយើងមុតកាំបិតបន្តិចក៏រអ៊ូថាឈឺ ចុះទម្រាំសត្វដែលត្រូវគេផ្តាច់ជីវិត តើវាភ័យខ្លាចប៉ុណ្ណា?

ការចេះ "យកចិត្តគេ ដាក់ចិត្តឯង" នេះហើយ ដែលជួយរំលាយភាពអាត្មានិយម និងបញ្ឈប់វដ្តនៃការចងពៀរសងសឹក។

សន្តិភាពពិតប្រាកដ មិនអាចកើតចេញពីការប្រើអាវុធ ឬការយកឈ្នះដោយអំណាចនោះទេ។ ប៉ុន្តែ វាដុះពន្លកចេញពីសេចក្តីមេត្តា និងការចេះ "យកចិត្តគេ មកដាក់ចិត្តឯង"។

ប្រសិនបើលោកអ្នកយល់ថាវីដេអូនេះមានប្រយោជន៍ សូមជួយចែករំលែក ដើម្បីជាពន្លឺនៃការយល់ដឹងដល់មនុស្សទូទៅ។

ព្រះគាថាធម្មបទ វគ្គទី ១០ (ទណ្ឌវគ្គ) គាថាទី ១២៩ នេះ គឺជាបេះដូងនៃទ្រឹស្តី "អហិង្សា" និងការចេះ "យកចិត្តគេដាក់ចិត្តឯង" នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។

ខាងក្រោមនេះ គឺជាការលើកយកព្រះគាថា សាច់រឿង សេចក្តីអត្ថាធិប្បាយ និងឧទាហរណ៍យ៉ាងក្បោះក្បាយ៖

១. ខ្លឹមសារព្រះគាថាធម្មបទទី ១២៩

សព្វេ តសន្តិ ទណ្ឌស្ស, សព្វេ ភាយន្តិ មច្ចុនោ; អត្តានំ ឧបមំ កត្វា, ន ហនេយ្យ ន ឃាតយេ។

ប្រែសម្រួលជាភាសាខ្មែរ៖ សត្វទាំងឡាយ តែងតក់ស្លុតនឹងអាជ្ញា (ទណ្ឌកម្ម ឬការវាយដំ), សត្វទាំងឡាយ តែងខ្លាចសេចក្តីស្លាប់។ បុគ្គលគួរប្រៀបធៀបខ្លួនឯងទៅនឹងអ្នកដទៃ (យកខ្លួនឯងជាឧបមា) មិនគួរវាយដំសម្លាប់គេ ឬប្រើគេឲ្យសម្លាប់ឡើយ។

២. និទានរឿង (ប្រវត្តិទាក់ទងនឹងព្រះគាថា)

ព្រះសម្មាសម្بود្ធ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងព្រះគាថានេះ កាលទ្រង់គង់នៅវត្តជេតពន នាក្រុងសាវត្ថី ដោយប្រារព្ធចំពោះ ពួកភិក្ខុឆព្វគ្គិយ (ភិក្ខុមានគ្នា ៦ នាក់) និង ពួកភិក្ខុសត្តរសវគ្គិយ (ភិក្ខុមានគ្នា ១៧ នាក់)។

សាច់រឿងសង្ខេប៖ ថ្ងៃមួយ ពួកភិក្ខុសត្តរសវគ្គិយ បាននាំគ្នារៀបចំទីសេនាសនៈ (កន្លែងស្នាក់នៅ) មួយកន្លែងយ៉ាងស្អាតបាត។ លុះរៀបចំរួចរាល់ ស្រាប់តែពួកភិក្ខុឆព្វគ្គិយ ដែលជាក្រុមភិក្ខុពាល បានដើរមកដល់ ហើយទាមទារដណ្តើមយកទីស្នាក់នៅនោះ ដោយសំអាងថាខ្លួនជាព្រះថេរៈ (ចាស់វស្សាជាង)។ ពួកភិក្ខុសត្តរសវគ្គិយ មិនព្រមប្រគល់ឲ្យ ព្រោះខ្លួនជាអ្នករៀបចំមុន និងកំពុងត្រូវការស្នាក់នៅដែរ។

ដោយសារតែការមិនព្រមនេះ ពួកភិក្ខុឆព្វគ្គិយ ក៏បានប្រើអំពើហិង្សា ដោយយកដំបងវាយដំទៅលើពួកភិក្ខុសត្តរសវគ្គិយ។ ពួកភិក្ខុសត្តរសវគ្គិយ មានសេចក្តីឈឺចាប់ និងភ័យខ្លាចដល់អាយុជីវិតយ៉ាងខ្លាំង ក៏បានស្រែកយំយ៉ាងទ្រហឹងអឺងកង។

នៅពេលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ឮសូរសំឡេងស្រែកយំនោះ ទ្រង់ក៏ត្រាស់សួរព្រះអានន្ទ ហើយឲ្យគេហៅភិក្ខុទាំងនោះមកសួរនាំ។ ក្រោយពីជ្រាបរឿងរ៉ាវច្បាស់លាស់ ព្រះពុទ្ធក៏ទ្រង់តិះដៀលពួកភិក្ខុឆព្វគ្គិយ ហើយទ្រង់បានបញ្ញត្តិសិក្ខាបទ (ច្បាប់វិន័យ) ហាមមិនឲ្យភិក្ខុវាយដំគ្នាទាល់តែសោះ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ប្រទាននូវឱវាទ ដោយត្រាស់សម្តែងនូវព្រះគាថាទី ១២៩ នេះឡើង។

៣. សេចក្តីអត្ថាធិប្បាយក្បោះក្បាយ

ព្រះគាថានេះ បង្កប់នូវទស្សនវិជ្ជាសីលធម៌ដ៏ជ្រាលជ្រៅបំផុត ដោយចែកចេញជាពីរចំណុចសំខាន់ៗ៖

ការយល់ពីសភាវៈធម្មជាតិរបស់សត្វលោក (សព្វេ តសន្តិ ទណ្ឌស្ស, សព្វេ ភាយន្តិ មច្ចុនោ)៖ ព្រះពុទ្ធទ្រង់បង្ហាញការពិតមួយដែលគ្មាននរណាអាចប្រកែកបាន គឺ "សេចក្តីស្រឡាញ់ជីវិត និងការខ្លាចសេចក្តីទុក្ខ"។ មិនថាជាមនុស្ស ឬសត្វតិរច្ឆាន អ្នកមាន ឬអ្នកក្រ សុទ្ធតែចង់បានសេចក្តីសុខ ស្អប់ខ្ពើមការឈឺចាប់ តក់ស្លុតនឹងការគំរាមកំហែង និងតក់ស្លុតនឹងសេចក្តីស្លាប់ដូចៗគ្នា។

ការយកចិត្តគេដាក់ចិត្តឯង (អត្តានំ ឧបមំ កត្វា, ន ហនេយ្យ ន ឃាតយេ)៖ នេះគឺជាគោលការណ៍ មាស (Golden Rule)។ ព្រះអង្គបង្រៀនឲ្យយើងយក "ខ្លួនឯង" ធ្វើជាបន្ទាត់ដៅ ឬជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំង។ ប្រសិនបើយើងដឹងថា ខ្លួនយើងឈឺចាប់ពេលគេវាយ ខ្លួនយើងខ្លាចស្លាប់ពេលគេប៉ងសម្លាប់ ដូច្នេះអ្នកដទៃ ឬសត្វដទៃ ក៏មានអារម្មណ៍ឈឺចាប់ និងភ័យខ្លាចដូចតែយើងដែរ។ ពេលយើងយល់ពីចំណុចនេះ គំនិតមេត្តា ករុណា នឹងកើតឡើង ហើយយើងនឹងបញ្ឈប់អំពើហិង្សា (មិនសម្លាប់ដោយផ្ទាល់ដៃ និងមិនបញ្ជាឲ្យគេសម្លាប់)។

៤. ឧទាហរណ៍បញ្ជាក់ក្នុងជីវិតជាក់ស្តែង

ដើម្បីឲ្យកាន់តែងាយយល់ យើងអាចពិនិត្យមើលឧទាហរណ៍ខាងក្រោម៖

ឧទាហរណ៍ទី១ ក្នុងគ្រួសារ ឬសាលារៀន៖ ក្មេងប្រុសម្នាក់ចូលចិត្តធ្វើបាប សម្លុត និងវាយដំមិត្តរួមថ្នាក់ដែលខ្សោយជាងខ្លួន។ ថ្ងៃមួយ ក្មេងប្រុសនោះត្រូវបានសិស្សច្បងដែលធំជាង វាយដំ និងគំរាមកំហែងវិញ។ ពេលនោះទើបគេដឹងថា តើការភ័យខ្លាច និងការឈឺចាប់វាមានរសជាតិយ៉ាងណា។ ប្រសិនបើក្មេងនោះចេះ "អត្តានំ ឧបមំ កត្វា" (យកចិត្តគេដាក់ចិត្តឯង) តាំងពីដំបូង គេនឹងមិនទៅវាយអ្នកខ្សោយជាងខ្លួនឡើយ ព្រោះគេខ្លួនឯងក៏ស្អប់ការត្រូវគេវាយដំដែរ។

ឧទាហរណ៍ទី២ ចំពោះសត្វតិរច្ឆាន៖ ពេលដែលយើងឃើញគេចាប់ជ្រូក ឬមាន់យកទៅកាប់សម្លាប់ សត្វទាំងនោះតែងតែរើបម្រះ ស្រែក រត់គេច ព្រោះវា "ភាយន្តិ មច្ចុនោ" (ខ្លាចសេចក្តីស្លាប់)។ មនុស្សយើងពេលមុតកាំបិតបន្តិច ក៏រអ៊ូរទាំថាឈឺ តើចំណុះឲ្យសត្វដែលត្រូវគេកាត់កអារឈាម តើវាឈឺចាប់ប៉ុណ្ណា? ការប្រៀបធៀបបែបនេះ ជួយឲ្យបុគ្គលវៀរចាកការបាណាតិបាត (សម្លាប់សត្វ)។

ឧទាហរណ៍ទី៣ ក្នុងសង្គមជាតិ និងសង្គ្រាម៖ មេដឹកនាំដែលបង្កសង្គ្រាម ជារឿយៗតែងតែមានអង្គរក្សការពារខ្លួនយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ព្រោះគាត់ខ្លាចស្លាប់។ ប៉ុន្តែគាត់បែរជាបញ្ជូនទាហាន និងប្រជាជនឲ្យទៅស្លាប់ក្នុងភ្លើងសង្គ្រាម។ ប្រសិនបើមេដឹកនាំនោះចេះយកជីវិតខ្លួនឯងទៅប្រៀបធៀបនឹងជីវិតប្រជាជន (ស្រឡាញ់ជីវិតដូចគ្នា) សង្គ្រាម និងការកាប់សម្លាប់ក៏នឹងមិនកើតមានឡើងដែរ។

សរុបសេចក្តីមក ព្រះគាថាទី ១២៩ នេះ គឺជាឱសថដ៏ស័ក្តិសិទ្ធិបំផុតសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺ "ហិង្សា" នៅក្នុងសង្គម។ សន្តិភាពពិតប្រាកដ មិនអាចកើតចេញពីការប្រើអាវុធនោះទេ តែវាកើតចេញពីការចេះ "យកចិត្តគេ មកដាក់ចិត្តឯង" នេះឯង។

ការជ្រើសរើសស្វែងយល់បន្ថែមអំពីព្រះគាថាទី ១២៩ នេះ គឺជាការបើកផ្លូវទៅរកការយល់ដឹងពីសន្តិភាពផ្លូវចិត្តដ៏ជ្រាលជ្រៅ។ ដើម្បីឲ្យអត្ថន័យនេះកាន់តែក្បោះក្បាយ អាត្មាភាពសូមបែងចែកការអត្ថាធិប្បាយជា ៤ ទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗ ដូចខាងក្រោម៖

១. ទិដ្ឋភាពចិត្តសាស្ត្រ៖ សភាវៈនៃសេចក្តីភ័យខ្លាច និងការតោងទាមជីវិត

"សព្វេ តសន្តិ ទណ្ឌស្ស, សព្វេ ភាយន្តិ មច្ចុនោ"

សភាវៈនៃការស្រឡាញ់ខ្លួន៖ នៅក្នុងទ្រឹស្តីព្រះពុទ្ធសាសនា សត្វលោកតែងមាន "ភវតណ្ហា" គឺសេចក្តីប្រាថ្នាចង់រស់នៅ ចង់មាន ចង់បាន។ ដោយសារតែការប្រកាន់ភ្ជាប់នូវខន្ធ ៥ ថាជារបស់ខ្លួន (អត្តា) ទើបសត្វលោកតែងតែប្រឹងប្រែងការពាររាងកាយនេះឲ្យរួចផុតពីការឈឺចាប់។

ការតក់ស្លុតជាសាកល៖ សេចក្តីភ័យខ្លាចមិនរើសមុខសញ្ញាឡើយ។ សូម្បីតែសត្វស្រមោចតូចមួយ ពេលយើងយកដៃទៅប៉ះ វាប្រឹងរត់គេចខ្លួន ព្រោះវាខ្លាចស្លាប់។ នេះសបញ្ជាក់ថា សេចក្តីតក់ស្លុតចំពោះការឈឺចាប់ និងការបាត់បង់ជីវិត គឺជាសភាវៈធម្មជាតិរួមមួយ ដែលសត្វលោកគ្រប់រូបមានដូចគ្នា។

២. ទិដ្ឋភាពទស្សនវិជ្ជា៖ ការរំលាយព្រំដែនរវាង "អាត្មា" និង "អ្នកដទៃ"

"អត្តានំ ឧបមំ កត្វា" (យកខ្លួនជាឧបមា)

កញ្ចក់ឆ្លុះសីលធម៌ (Active Empathy): ការយកចិត្តគេដាក់ចិត្តឯង មិនមែនគ្រាន់តែជាការអាណិត (Pity) នោះទេ តែវាជាការដាក់ខ្លួនឯងចូលទៅក្នុងស្ថានភាពរបស់អ្នកដទៃ (Empathy)។ ពេលដែលយើងគិតថា "បើគេធ្វើមកលើខ្ញុំបែបនេះ តើខ្ញុំឈឺចាប់ទេ?" គំនិតនេះនឹងទៅរំលាយភាពអាត្មានិយម។

ការលុបបំបាត់ការរើសអើង៖ នៅពេលយើងចេះប្រៀបធៀបខ្លួនឯងជាមួយអ្នកដទៃ យើងនឹងឈប់បែងចែកថា នេះជាសត្វ នោះជាមនុស្ស, នេះជាអ្នកមាន នោះជាអ្នកក្រ, នេះជាសត្រូវ នោះជាមិត្ត។ សេចក្តីមេត្តានឹងគ្របដណ្ដប់ដោយស្មើភាពគ្នា។

៣. ទិដ្ឋភាពវិន័យ និងការប្រតិបត្តិ៖ ការផ្តាច់ឫសគល់អំពើហិង្សា

"ន ហនេយ្យ ន ឃាតយេ" (មិនគួរវាយដំសម្លាប់គេ ឬប្រើគេឲ្យសម្លាប់ឡើយ)

ការមិនសម្លាប់ដោយផ្ទាល់ដៃ (ន ហនេយ្យ): ជាការហាមប្រាមដាច់ខាតមិនឲ្យប្រើកម្លាំងកាយ ឬអាវុធទៅបៀតបៀនជីវិតអ្នកដទៃ ដោយសំអាងលើកំហឹង សេចក្តីស្អប់ ឬលោភៈ។

ការមិនបញ្ជា ឬញុះញង់ឲ្យគេសម្លាប់ (ន ឃាតយេ): ចំណុចនេះមានភាពស៊ីជម្រៅណាស់។ ការមិនសម្លាប់ដោយដៃឯង តែបញ្ជាឲ្យគេសម្លាប់ (ដូចជាមេកងទ័ពបញ្ជាកូនចៅ ឬការជួលឃាតក) គឺមានទោស និងអំពើបាបស្មើគ្នា។ ព្រះពុទ្ធសាសនាបិទផ្លូវរាល់ទម្រង់នៃហិង្សា ទាំងផ្លូវកាយ និងការប្រើអំណាចបញ្ជា។

៤. ទិដ្ឋភាពកម្មផល៖ វដ្តនៃការចងពៀរ

បើផ្អែកលើទ្រឹស្តីកម្មផល អ្នកដែលសម្លាប់ ឬបៀតបៀនគេ តែងតែរស់នៅក្នុងភាពភ័យខ្លាចជានិច្ច ព្រោះខ្លាចគេសងសឹកវិញ។ ដូចពាក្យចាស់ពោលថា "អ្នកសម្លាប់គេ តែងដេកមិនលក់"។ ផ្ទុយទៅវិញ បុគ្គលដែលវៀរចាកអំពើហិង្សា តែងរស់នៅដោយសេចក្តីស្ងប់ សុខក្សេមក្សាន្ត គ្មានសត្រូវប៉ងយាយី។ អំពើអហិង្សា គឺជាការកាត់ផ្តាច់វដ្តនៃការសងសឹកគ្នាពីជាតិមួយទៅជាតិមួយ។

សរុបមក ព្រះគាថានេះគឺជាមាគ៌ាឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាពសាកល ដែលចាប់ផ្តើមចេញពីការកែប្រែផ្នត់គំនិតខាងក្នុងរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។

តើលោកអ្នកយល់ថា នៅក្នុងសង្គមសម័យទំនើបដែលពោរពេញដោយការប្រកួតប្រជែងនេះ ការអនុវត្តទ្រឹស្ដី "យកចិត្តគេដាក់ចិត្តឯង" មានបញ្ហាប្រឈមអ្វីខ្លះដែលពិបាកនឹងជៀសវាង?

ការសិក្សានិងស្វែងយល់យ៉ាងស៊ីជម្រៅនូវព្រះគាថាធម្មបទទី ១២៩ និងសាច់រឿងរបស់ពួកភិក្ខុឆព្វគ្គិយ មិនមែនគ្រាន់តែជាការដឹងរឿងរ៉ាវក្នុងអតីតកាល ឬជាការទន្ទេញចាំមាត់នោះទេ ប៉ុន្តែវាផ្តល់នូវអត្ថប្រយោជន៍ និងតម្លៃអប់រំយ៉ាងមហាសាលសម្រាប់យកមកអនុវត្តក្នុងជីវិតរស់នៅជាក់ស្តែង ទាំងផ្លូវលោក និងផ្លូវធម៌ ដូចខាងក្រោម៖

១. អត្ថប្រយោជន៍ចំពោះខ្លួនឯង (ផ្លូវចិត្ត)

ការអភិវឌ្ឍបញ្ញានិងសតិស្មារតី៖ ជួយឲ្យយើងមានសតិដឹងខ្លួនជានិច្ច មុននឹងធ្វើសកម្មភាពណាមួយទៅលើអ្នកដទៃ។ វារំលឹកយើងឲ្យឈប់គិត ឈប់និយាយ ឬឈប់ធ្វើទង្វើណាដែលបង្កការឈឺចាប់ដល់គេ ព្រោះយើងដឹងថាខ្លួនយើងក៏មិនចង់បានការឈឺចាប់នោះដែរ។

ការកាត់បន្ថយអស្មិមានៈ (ភាពមានះ និងការប្រកាន់ខ្លួន)៖ សាច់រឿងរបស់ភិក្ខុឆព្វគ្គិយ ដែលអាងខ្លួនជាចាស់វស្សាទៅដណ្តើមទីស្នាក់នៅ និងវាយដំភិក្ខុខ្សោយជាង គឺជាមេរៀនបង្ហាញថា ការអាងអំណាច អាងវ័យ ឬអាងឋានៈ ទៅជិះជាន់អ្នកដទៃ គឺជារឿងខុសឆ្គង។ ការរៀនសូត្ររឿងនេះ ជួយទម្លាក់ចោលនូវភាពមានះព្រហើន និងការចង់ឈ្នះចង់ចាញ់។

បង្កើតសន្តិភាពផ្លូវចិត្តខាងក្នុង៖ បុគ្គលដែលមិនបៀតបៀនគេ មិនមានសត្រូវ មិនមានការចងពៀរ តែងតែដេកជាសុខ ដើរជាសុខ និងរស់នៅដោយគ្មានការភ័យខ្លាចការសងសឹក ដែលនេះជាសុភមង្គលផ្លូវចិត្តដ៏ពិតប្រាកដ។

២. អត្ថប្រយោជន៍ចំពោះទំនាក់ទំនង និងសង្គម

ពង្រឹងវប្បធម៌ "អហិង្សា" ក្នុងគ្រួសារនិងសង្គម៖ ព្រះគាថានេះគឺជាខែលការពារប្រឆាំងនឹងអំពើហិង្សាគ្រប់ទម្រង់ មិនថាជាអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ការគំរាមកំហែងនៅសាលារៀន (Bullying) ឬការប្រើអំណាចជ្រុលនិយមក្នុងកន្លែងធ្វើការឡើយ។ បើសង្គមទាំងមូលយល់ដឹងពីធម៌នេះ អំពើហិង្សានឹងត្រូវបានកាត់បន្ថយ។

បង្កើតសាមគ្គីភាព និងការយោគយល់គ្នា៖ គោលការណ៍ "យកចិត្តគេដាក់ចិត្តឯង" (អត្តានំ ឧបមំ កត្វា) គឺជាស្ពានចម្លងមនោសញ្ចេតនាយ៉ាងល្អបំផុត។ វាងាយនឹងធ្វើឲ្យមនុស្សអភ័យទោសឲ្យគ្នា យល់ចិត្តគ្នា និងចេះជួយទុក្ខធុរៈគ្នាទៅវិញទៅមក ព្រោះយើងមើលឃើញអ្នកដទៃដូចជាខ្លួនយើងដែរ។

៣. អត្ថប្រយោជន៍ចំពោះផ្លូវធម៌ និងការសន្សំកុសល

ការរក្សាសីលបានបរិសុទ្ធ៖ ព្រះគាថានេះជាគ្រឹះដ៏រឹងមាំក្នុងការរក្សាសីលប្រាំ ជាពិសេសគឺសីលទី១ (បាណាតិបាត) គឺការវៀរចាកការសម្លាប់ និងការបៀតបៀនជីវិតសត្វលោក។ កាលបើចិត្តមានមេត្តា ការរក្សាសីលក៏ក្លាយជារឿងងាយស្រួល និងមិនមានការបង្ខំ។

ការផ្តាច់រឹសគល់នៃពៀរវេរា៖ ព្រះពុទ្ធទ្រង់ធ្លាប់សម្តែងថា "ពៀរមិនមែនរំងាប់ដោយការចងពៀរឡើយ ប៉ុន្តែរំងាប់ដោយការមិនចងពៀរ"។ ការឈប់វាយដំ ឈប់សម្លាប់ និងការមិនប្រើគេឲ្យសម្លាប់ គឺជាការកាត់ផ្តាច់ខ្សែចំណងកម្មពៀរវេរា មិនឲ្យតាមលងបន្លាច ឬសងសឹកគ្នានៅជាតិក្រោយៗទៀត។

សរុបសេចក្តីមក ការសិក្សាព្រះគាថានេះ ផ្តល់អាវុធដាវបញ្ញាមួយដល់យើង គឺ "សេចក្តីមេត្តាករុណា និងការយល់ចិត្ត" ដើម្បីយកទៅដោះស្រាយរាល់ជម្លោះក្នុងជីវិត ដោយសន្តិវិធី និងប្រកបដោយធម៌។