**«វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ»**មានន័យថា ព្រះអង្គបរិបូណ៌ដោយ វិជ្ជា៣ វិជ្ជា៨ និងចរណៈ១៥ របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។
### វិជ្ជា៣** គឺជាញាណ ឬការដឹងដ៏ក្រៃលែងដែលព្រះពុទ្ធ បានសម្រេចនៅរាត្រីថ្ងៃត្រាស់ដឹង៖
១. **បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ៖** ញាណជាហេតុរលឹកឃើញនូវជាតិដែលធ្លាប់រស់នៅ (ធ្លាប់កើត) ក្នុងកាលមុនបាន។
២. **ចុទូបបាតញ្ញាណ (ឬ ទិព្វចក្ខុញ្ញាណ)៖** ញាណដឹងពីការច្យុតិ (ស្លាប់) និងការបដិសន្ធិ (កើត) របស់សត្វលោកទាំងឡាយទៅតាមកម្មរបស់ពួកគេ។
៣. **អាសវក្ខយញ្ញាណ៖** ញាណដែលធ្វើឲ្យអស់ទៅនូវអាសវកិលេសទាំងពួង (នេះគឺជាញាណដែលធ្វើឲ្យព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ)។
### វិជ្ជា ៨ (ប្រាជ្ញាដឹងវិសេស ៨ យ៉ាង)
វិជ្ជា៨ គឺជាការបំបែកលម្អិតចេញពីវិជ្ជា៣ ដោយបន្ថែមនូវសមត្ថភាពផ្លូវចិត្ត និងឫទ្ធិអភិញ្ញាផ្សេងៗទៀតរួមមាន៖
១. **វិបស្សនាញ្ញាណ៖** បញ្ញាដែលពិចារណាឃើញច្បាស់នូវសង្ខារធម៌ទាំងពួងថាជារបស់មិនទៀង (អនិច្ចំ) ជាទុក្ខ (ទុក្ខំ) និងមិនមែនជាខ្លួន (អនត្តា)។
២. **មនោមយិទ្ធិ៖** ឫទ្ធិខាងផ្លូវចិត្ត គឺសមត្ថភាពអាចនិម្មិតរូបកាយមួយទៀតចេញពីរូបកាយដើមបានដោយអំណាចនៃចិត្ត។
៣. **ឥទ្ធិវិធា៖** ការសម្ដែងឫទ្ធិបានផ្សេងៗ (ដូចជា បំបាំងកាយ ដើរទម្លុះភ្នំ ដើរលើទឹក ហោះហើរលើអាកាស ជាដើម)។
៤. **ទិព្វសោត៖** ត្រចៀកទិព្វ អាចស្តាប់ឮសំឡេងជិតឆ្ងាយទាំងសំឡេងមនុស្ស និងទេវតា។
៥. **ចេតោបរិយញ្ញាណ៖** ការកំណត់ដឹងនូវវារៈចិត្ត (គំនិត) របស់អ្នកដទៃបាន។
៦. **បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ៖** ការរលឹកជាតិក្នុងអតីតកាលបាន (ដូចក្នុងវិជ្ជា៣)។
៧. **ទិព្វចក្ខុញ្ញាណ៖** ភ្នែកទិព្វ ឃើញសត្វលោកច្យុតិ និងបដិសន្ធិ (ដូចក្នុងវិជ្ជា៣)។
៨. **អាសវក្ខយញ្ញាណ៖** ការដឹងផ្លូវរំលត់ទុក្ខ និងផ្តាច់បង់នូវអាសវកិលេសឲ្យអស់រលីង (ដូចក្នុងវិជ្ជា៣)។
### ចរណៈ ១៥ (សេចក្តីប្រព្រឹត្ត ឬធម៌សម្រាប់ប្រតិបត្តិ ១៥ ប្រការ)
ចរណៈ គឺជាការអនុវត្ត ឬសេចក្តីប្រព្រឹត្តដ៏ល្អប្រសើរដែលជាជើងក្បាលសម្រាប់ឈានទៅរកការត្រាស់ដឹង (វិជ្ជា)។ ចរណៈទាំង ១៥ រួមមាន៖
**ក. ការសង្រួម និងការប្រកបសេចក្តីព្យាយាម (៤ ប្រការ)**
១. **សីលសំវរៈ៖** ការសង្រួមក្នុងសីល (រក្សាសីលវិន័យឲ្យបរិសុទ្ធ)។
២. **ឥន្ទ្រិយសំវរៈ៖** ការសង្រួមឥន្ទ្រិយទាំង ៦ (ភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ អណ្ដាត កាយ ចិត្ត) មិនឲ្យអកុសលធម៌ចូលលុកលុយបាន។
៣. **ភោជនេមត្តញ្ញុតា៖** ការស្គាល់ប្រមាណ (ភាពល្មម) ក្នុងការបរិភោគអាហារ។
៤. **ជាគរិយានុយោគ៖** ការប្រកបសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការភ្ញាក់រលឹក (មិនដេកច្រើន ឬខ្ជិលច្រអូស)។
**ខ. សទ្ធម្ម ៧ ប្រការ (ធម៌របស់សប្បុរស ឬធម៌ដ៏ល្អ)**
៥. **សទ្ធា៖** ជំនឿប្រកបដោយហេតុផល។
៦. **ហិរិ៖** សេចក្តីខ្មាសអៀនចំពោះការធ្វើអំពើបាបកម្ម។
៧. **ឱត្តប្បៈ៖** សេចក្តីតក់ស្លុត ឬភ័យខ្លាចចំពោះផលនៃអំពើបាប។
៨. **ពាហុស្សច្ចៈ៖** ភាពជាអ្នកចេះដឹងច្រើន (បានស្តាប់ បានរៀនសូត្រច្រើន)។
៩. **វីរិយៈ៖** សេចក្តីព្យាយាមអង់អាចក្លាហាន។
១០. **សតិ៖** ការរលឹកបាន ការមិនភ្លេចខ្លួន។
១១. **បញ្ញា៖** ការដឹងច្បាស់នូវហេតុនិងផល ឬសេចក្តីពិតនៃធម្មជាតិ។
**គ. រូបជ្ឈាន ៤ (ការធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់រម្ងាប់កម្រិតខ្ពស់)**
១២. **បឋមជ្ឈាន៖** ឈានទី ១ (ប្រកបដោយ វិតក្កៈ វិចារៈ បីតិ សុខៈ និងឯកគ្គតា)។
១៣. **ទុតិយជ្ឈាន៖** ឈានទី ២ (ប្រកបដោយ បីតិ សុខៈ និងឯកគ្គតា)។
១៤. **តតិយជ្ឈាន៖** ឈានទី ៣ (ប្រកបដោយ សុខៈ និងឯកគ្គតា)។
១៥. **ចតុត្ថជ្ឈាន៖** ឈានទី ៤ (ប្រកបដោយ ឧបេក្ខា និងឯកគ្គតា)។
បុគ្គលដែលប្រតិបត្តិបរិបូណ៌នូវ **ចរណៈ១៥** នេះ គឺជាអ្នកមានមូលដ្ឋានគ្រឹះយ៉ាងរឹងមាំ ដើម្បីឈានទៅសម្រេចបាននូវ **វិជ្ជា** ជារំដោះខ្លួនចាកផុតពីសេចក្តីទុក្ខទាំងពួង។
--------------------------------------
© ភិក្ខុ គឿន ប៊ុនធី | Posted: 15 May 2026
