អរិយបុគ្គល ៤

អរិយបុគ្គល ៤ គឺជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរដែលបានប្រតិបត្តិធម៌ និងលះបង់នូវកិលេស (សំយោជនៈ) តាមលំដាប់ថ្នាក់រហូតដល់បានសម្រេចការត្រាស់ដឹង។ អរិយបុគ្គលទាំង ៤ ថ្នាក់នោះ រួមមាន៖

១. ព្រះសោតាបន្ន - អ្នកដល់នូវខ្សែទឹកគឺអរិយមគ្គ)

ជាបុគ្គលដែលបានលះបង់សំយោជនៈ (កិលេសដែលចងសត្វ) បាន ៣ យ៉ាងដាច់ស្រឡះគឺ៖ សក្កាយទិដ្ឋិ (ការប្រកាន់កាយ ប្រកាន់ខន្ធ៥), វិចិកិច្ឆា (សេចក្តីសង្ស័យក្នុងព្រះរតនត្រ័យ), និង សីលព្វតបរាមាសៈ (ការស្ទាបអង្អែលនូវសីលពត ឬជំនឿខុសឆ្គងផ្សេងៗ)។

ព្រះសោតាបន្ន បានបិទទ្វារអបាយភូមិទាំង ៤ ជារៀងរហូត (លែងធ្លាក់នរក ប្រេត តិរច្ឆាន អសុរកាយទៀតហើយ) ហើយនឹងបន្តកើតក្នុងកាមសុគតិភូមិ (មនុស្ស ឬទេវតា) យ៉ាងច្រើនបំផុតត្រឹម ៧ ជាតិទៀតប៉ុណ្ណោះ នឹងបានសម្រេចជាព្រះអរហន្ត។

២. ព្រះសកទាគាមី - អ្នកត្រឡប់មកកាន់លោកនេះម្ដងទៀត)

ជាបុគ្គលដែលបានលះបង់សំយោជនៈ ៣ ខាងដើមដាច់ស្រឡះដូចព្រះសោតាបន្នដែរ ប៉ុន្តែលោកបានធ្វើឱ្យកាន់តែស្រាលស្តើងនូវរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ។

ព្រះសកទាគាមី នឹងត្រឡប់មកកើតក្នុងលោកនេះ (កាមភូមិ) តែម្ដងគត់ ដើម្បីបន្តប្រតិបត្តិធម៌រហូតដល់បានសម្រេចព្រះនិព្វាន។

៣. ព្រះអនាគាមី - អ្នកមិនត្រឡប់មកវិញ)

ជាបុគ្គលដែលបានលះបង់សំយោជនៈ ៥ ខាងដើម (ឱរម្ភាគិយសំយោជនៈ ៥) យ៉ាងដាច់ស្រឡះ ដោយបន្ថែមការលះបង់ ២ ទៀតគឺ៖ កាមរាគៈ (សេចក្តីត្រេកអរក្នុងកាមគុណទាំង៥) និង បដិឃៈ (សេចក្តីថ្នាំងថ្នាក់ កំហឹង ឬគំនុំ)។

ព្រះអនាគាមី នឹងលែងត្រឡប់មកកើតក្នុងលោកមនុស្ស ឬទេវតានេះទៀតឡើយ។ បន្ទាប់ពីអស់អាយុសង្ខារ លោកនឹងទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក ហើយនឹងបានសម្រេចជាព្រះអរហន្ត និងបរិនិព្វាននៅទីនោះតែម្តង។

៤. ព្រះអរហន្ត - អ្នកឆ្ងាយពីកិលេស ឬអ្នកគួរទទួលនូវការបូជា)

ជាបុគ្គលដែលបានលះបង់សំយោជនៈទាំង ១០ យ៉ាងដាច់ស្រឡះទាំងស្រុង ដោយផ្តាច់នូវសំយោជនៈ ៥ ខាងចុងគឺ៖ រូបរាគៈ (ការត្រេកអរក្នុងរូបជ្ឈាន), អរូបរាគៈ (ការត្រេកអរក្នុងអរូបជ្ឈាន), មានៈ (សេចក្តីប្រកាន់តួខ្លួន), ឧទ្ធច្ចៈ (សេចក្តីរាយមាយ), និង អវិជ្ជា (សេចក្តីល្ងង់ ឬការមិនដឹងសច្ចធម៌)។

ព្រះអរហន្ត គឺជាអ្នកអស់កិលេសតណ្ហាទាំងពួង មានចិត្តបរិសុទ្ធផូរផង់ លែងមានការកើត ចាស់ ឈឺ ស្លាប់ ក្នុងវាលវដ្តសង្សារទៀតហើយ គឺបានសម្រេចដល់នូវ ព្រះនិព្វាន។