៤. រឿងចោរកាត់ចំណង (គណ្ឋិភេទកចោរ)
យោ ពាលោតិ ព្រះសាស្តា កាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងជេតវនារាម ទ្រង់ប្រារព្ធនូវចោរពីរបងប្អូន (ចោរសម្លាញ់នឹងគ្នា) ដែលជាអ្នកកាត់នូវចំណង (កាត់ហោប៉ៅ ឬកាត់បង្វេច) ហើយត្រាស់នូវព្រះធម៌ទេសនានេះ។
ឮថា ចោរជាសម្លាញ់នឹងគ្នាពីរនាក់នោះ បានដើរទៅកាន់វិហារជេតវន ជាមួយមហាជនដែលកំពុងធ្វើដំណើរទៅស្ដាប់ធម៌។ ក្នុងចំណោមចោរទាំងពីរនោះ ម្នាក់បានផ្ចង់ចិត្តស្ដាប់ធម៌យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ចំណែកម្នាក់ទៀតដើររំពៃមើលតែទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេដែលគួរនឹងលួចបាន។
លទ្ធផលដែលទទួលបានគឺ៖
• ចោរម្នាក់ដែលខំស្ដាប់ធម៌ បានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផល។
• ចោរម្នាក់ទៀត លួចបានប្រាក់ប្រាំមាសកដែលគេចងទុកក្នុងជាយសំពត់។
ចោរដែលលួចបានប្រាក់នោះ ក៏យកប្រាក់ទៅទិញអាហារមកស្លស្លុកក្នុងផ្ទះយ៉ាងសប្បាយ ចំណែកចោរម្នាក់ទៀតដែលសម្រេចធម៌ ក្នុងផ្ទះគ្មានអ្វីស្លស្លុកឡើយ (ព្រោះមិនបានលួចគេ)។ គ្រានោះ ចោរដែលជាចោរនៅឡើយ ក៏បានពោលបញ្ជោរ (ចំអក) ទៅកាន់សម្លាញ់ម្នាក់ទៀតនៅចំពោះមុខភរិយារបស់ខ្លួនថា៖
"អ្នកឯងហ្នឹងវាឆ្លាតពេក (បណ្ឌិតពេក) បានជាក្នុងផ្ទះសូម្បីតែលុយទិញអង្ករដាំ (បាយ) ក៏រកមិនបានផង!"។
សម្លាញ់ម្នាក់ទៀតដែលសម្រេចធម៌ ឮហើយក៏គិតថា៖ "ចោរម្នាក់នេះ វាល្ងង់សោះ បែរជាមកសម្គាល់ខ្លួនថាជាបណ្ឌិតទៅវិញ"។ គាត់ក៏បាននាំញាតិមិត្តទៅកាន់វិហារជេតវន រួចក្រាបទូលរឿងរ៉ាវនោះដល់ព្រះសាស្តា។ ព្រះអង្គកាលដែលនឹងសម្ដែងធម៌ដល់គាត់ ក៏បានត្រាស់នូវព្រះគាថានេះថា៖
៦៣. យោ ពាលោ មញ្ញតិ ពាល្យំ, បណ្ឌិតោ វាបិ តេន សោ;
ពាលោ ច បណ្ឌិតមានី, ស វេ ‘‘ពាលោ’’តិ វុច្ចតិ។
អ្នកណាជាមនុស្សពាល ហើយដឹងនូវភាពនៃខ្លួនថាជាពាល អ្នកនោះនឹងទៅជាបណ្ឌិតបានខ្លះ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកណាជាមនុស្សពាល មានសេចក្តីប្រកាន់ថាខ្លួនជាបណ្ឌិត អ្នកនោះឈ្មោះថាជាមនុស្សពាលដោយពិត។
អធិប្បាយគាថា (អដ្ឋកថា)
ក្នុងបទថា យោ ពាលោ នោះ មានន័យថា បុគ្គលណាដែលជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ (អន្ធពាល) មិនមែនជាបណ្ឌិតទេ ប៉ុន្តែដឹងខ្លួនឯងថា "អញជាមនុស្សល្ងង់" គឺដឹងនូវភាពល្ងង់ខ្លៅរបស់ខ្លួនឯង។
បទថា តេន សោ មានន័យថា ដោយហេតុនោះ (ដោយសារតែការដឹងខ្លួននោះ) បុគ្គលនោះក៏ឈ្មោះថាជាបណ្ឌិតខ្លះ ឬថាជាអ្នកមានសភាពប្រហាក់ប្រហែលនឹងបណ្ឌិត។ ព្រោះថា កាលបើគេដឹងខ្លួនថា "អញល្ងង់" គេរមែងចូលទៅរកបុគ្គលជាបណ្ឌិតដទៃទៀត ដើម្បីអង្គុយជិត និងបម្រើឧបដ្ឋាក កាលបើបណ្ឌិតនោះផ្ដល់ឱវាទប្រដៅដើម្បីឱ្យមានភាពជាបណ្ឌិត គេក៏ទទួលយកនូវឱវាទនោះ រហូតក្លាយជាបណ្ឌិត ឬជាអ្នកចេះដឹងលើសដើមទៅទៀត។
បទថា ស វេ ពាលោ មានន័យថា បុគ្គលណាដែលជាមនុស្សល្ងង់សោះ ប៉ុន្តែបែរជាមានមានៈសម្គាល់ខ្លួនថាជាបណ្ឌិតទៅវិញ ដោយគិតថា "តើមាននរណាផ្សេងដែលស្មើនឹងអញ ជាអ្នកចេះដឹងច្រើន (ពហុស្សុត) ជាធម្មកថិក ជាអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ ឬជាអ្នកកាន់ធុតង្គ ដូចជាអញទៀត?"។ បុគ្គលនោះរមែងមិនចូលទៅរកបណ្ឌិតដទៃ មិនចូលទៅអង្គុយជិតបម្រើ មិនខំរៀនសូត្រ (បរិយត្តិ) និងមិនប្រតិបត្តិធម៌ (បដិបត្តិ) ឡើយ គេមានតែរមែងដល់នូវភាពល្ងង់ខ្លៅសុទ្ធសាធតែម្ដង។ បុគ្គលនោះមានសភាពដូចជាចោរកាត់ចំណងនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានព្រះតម្រាស់ថា "បុគ្គលនោះឯង ទើបលោកហៅថាជា 'បុគ្គលពាល' ពិតប្រាកដ"។
ក្នុងពេលបញ្ចប់សេចក្ដីទេសនា មហាជនជាច្រើនព្រមទាំងញាតិមិត្តរបស់សម្លាញ់ម្នាក់ទៀត (ដែលសម្រេចធម៌) ក៏បានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផលជាដើម។
រឿងគណ្ឋិភេទកចោរ ចប់ទី ៤។
