១០. រឿងព្រះឧប្បលវណ្ណត្ថេរី
មធុវា មញ្ញតីតិ ព្រះសាស្តា កាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងជេតវនារាម ទ្រង់ប្រារព្ធនូវព្រះឧប្បលវណ្ណត្ថេរី ហើយត្រាស់នូវព្រះធម៌ទេសនានេះ។
ឮថា នាងបានតាំងប្រាថ្នានៅក្នុងសំណាក់ព្រះបទុមុត្តរពុទ្ធ រួចធ្វើបុណ្យទាំងឡាយអស់កាលមួយសែនកប្ប វិលវល់ទៅមកក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក។ ក្នុងពុទ្ធុប្បាទនេះ នាងបានច្យុតចាកទេវលោក មកចាប់បដិសន្ធិក្នុងត្រកូលសេដ្ឋី ក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ ដោយហេតុថា នាងមានសម្បុររាងកាយប្រហែលនឹងផ្ទៃនៃផ្កាឈូកខៀវ ទើបញាតិទាំងឡាយដាក់ឈ្មោះឱ្យនាងថា "ឧប្បលវណ្ណា"។
លុះដល់កាលដែលនាងចម្រើនវ័យវឌ្ឍនាកាហើយ ពួកព្រះរាជា និងសេដ្ឋីទាំងឡាយក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប បានបញ្ជូនសារមកកាន់សំណាក់សេដ្ឋីជាឪពុកថា៖ "សូមលោកប្រគល់កូនស្រីឱ្យមកយើង"។ មិនមាននរណាម្នាក់ដែលមិនបានបញ្ជូនសារមកនោះឡើយ។ លំដាប់នោះ សេដ្ឋីជាឪពុកក៏គិតថា៖ "យើងមិនអាចធ្វើឱ្យត្រូវចិត្តមនុស្សទាំងអស់គ្នាបានឡើយ ប៉ុន្តែយើងនឹងធ្វើនូវឧបាយម្យ៉ាង" រួចក៏ហៅកូនស្រីមកសួរថា៖ "ម្នាលកូន តើកូនអាចបួសបានដែរឬទេ?"។
ដោយហេតុថានាងគឺជាបច្ឆិមភវិកសត្វ (សត្វដែលកើតក្នុងជាតិចុងក្រោយ) ពាក្យនោះក៏បានទៅជាដូចជាប្រេងដែលគេដុតចម្រាញ់មួយរយដង ហើយស្រោចស្រពទៅលើក្បាលរបស់នាងដូច្នោះឯង (គឺនាងពេញចិត្តនឹងការបួសជាខ្លាំង)។ ហេតុនោះ នាងក៏តបទៅឪពុកវិញថា៖ "បពិត្រលោកឪពុក កូននឹងបួស"។ សេដ្ឋីក៏បានធ្វើសក្ការបូជាយ៉ាងធំដំ រួចនាំនាងទៅកាន់ភិក្ខុនីឧបស្សយ (សំណាក់ភិក្ខុនី) ហើយឱ្យនាងបួសទៅ។
បន្ទាប់ពីនាងបួសបានមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ដល់វេនដែលនាងត្រូវថែរក្សាឧបោសថាគារ (រោងឧបោសថ)។ នាងបានអុជប្រទីប បោសសម្អាតរោងឧបោសថ រួចក៏យកអណ្តាតភ្លើងនៃប្រទីបនោះមកធ្វើជានិមិត្ត (គ្រឿងសម្គាល់)។ នាងឈរពិនិត្យមើលអណ្តាតភ្លើងនោះរឿយៗ ហើយក៏បង្កើតនូវឈានដែលមានតេជោកសិណជាអារម្មណ៍ រួចធ្វើឈាននោះឯងឱ្យជាមូលដ្ឋាន (បាទកៈ) ហើយក៏បានសម្រេចអរហត្តផល ព្រមដោយបដិសម្ភិទា និងអភិញ្ញាទាំងឡាយ។
សម័យតមក ព្រះនាង (ព្រះឧប្បលវណ្ណត្ថេរី) បានត្រេចទៅកាន់ជនបទ រួចក៏ត្រឡប់មកវិញ ហើយចូលទៅកាន់ព្រៃអន្ធវន។ ក្នុងកាលនោះ ការនៅអរញ្ញវាស (ការនៅព្រៃ) មិនទាន់ត្រូវបានព្រះអង្គហាមឃាត់ចំពោះភិក្ខុនីនៅឡើយទេ។ លំដាប់នោះ ពួកមនុស្សក៏បានសង់កុដិតូចមួយថ្វាយព្រះនាង រួចរៀបចំគ្រែ និងព័ទ្ធសំពត់ជុំវិញ។ ព្រះនាងបានចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី រួចក៏ត្រឡប់មកវិញ។
ចំណែកឯបុរសជាកូនអ៊ំរបស់ព្រះនាងឈ្មោះ នន្ទមាណព ជាអ្នកមានចិត្តប្រតិព័ទ្ធលើព្រះនាងតាំងពីកាលព្រះនាងនៅជាគ្រហស្ថ។ គេកាលបើឮថាព្រះថេរីយាងមកវិញ ក៏បានទៅកាន់ព្រៃអន្ធវនមុនព្រះនាងទៅដល់ ហើយចូលទៅក្នុងកុដិ លបពួននៅក្រោមគ្រែ។ កាលព្រះថេរីយាងមកដល់ ចូលទៅក្នុងកុដិ បិទទ្វារ រួចគង់អង្គុយលើគ្រែ ក្នុងខណៈដែលងងឹតភ្នែកនៅមិនទាន់បាត់ (ព្រោះទើបតែដើរមកពីកន្លែងមានពន្លឺថ្ងៃខ្លាំង) មាណពនោះក៏ចេញពីក្រោមគ្រែ រួចឡើងលើគ្រែ។ ព្រះថេរីទោះបីជាហាមឃាត់ថា "ម្នាលបុគ្គលពាល ចូរអ្នកកុំវិនាសឡើយ ម្នាលបុគ្គលពាល ចូរអ្នកកុំវិនាសឡើយ" យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មាណពនោះនៅតែបង្ខំរំលោភបំពាន ធ្វើនូវអំពើដែលខ្លួនប្រាថ្នារួចក៏ដើរចេញទៅ។
លំដាប់នោះ មហាប្រឹថពី (ដី) ហាក់បីដូចជាមិនអាចទ្រាំទ្រនូវទោសកំហុសរបស់គេបាន ក៏បែកជាពីរភាគ។ គេក៏ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងដី រួចទៅកើតក្នុងមហាអវីចិនរកតែម្ដង។ ចំណែកឯព្រះថេរី ក៏បានប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ។ ពួកភិក្ខុនីក៏ប្រាប់ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ។ ពួកភិក្ខុក៏ក្រាបទូលដល់ព្រះភគវា។ ព្រះសាស្តាកាលបើជ្រាបរឿងនោះហើយ ក៏ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកថា៖ "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពាលណាម្នាក់ ទោះជាភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឬឧបាសិកាក្ដី កាលដែលធ្វើនូវបាបកម្ម តែងតែមានចិត្តរីករាយ ត្រេកអរ ប្រៀបដូចជាបុរសដែលកំពុងស៊ីនូវរបស់មានរសផ្អែម មានទឹកឃ្មុំ និងស្ករជាដើមដូច្នោះឯង" រួចទ្រង់បន្តសាច់រឿងសម្ដែងធម៌ ដោយត្រាស់នូវព្រះគាថានេះថា៖
៦៩. មធុវា មញ្ញតី ពាលោ, យាវ បាបំ ន បច្ចតិ;
យទា ច បច្ចតី បាបំ, អថ (ពាលោ) ទុក្ខំ និគច្ឆតិ។
បាបមិនទាន់ឱ្យផលត្រឹមណា ជនពាលតែងសំគាល់នូវបាបនោះថាដូចទឹកឃ្មុំ។ លុះតែកាលណាបាបឱ្យផល ជនពាលទើបប្រទះនូវសេចក្តីទុក្ខក្នុងកាលណោះ។
អធិប្បាយន័យនៃព្រះគាថា (អដ្ឋកថា)
ក្នុងបទថា មធុវា នោះ មានសេចក្ដីថា បុគ្គលពាលកាលដែលកំពុងធ្វើនូវបាបអកុសលកម្ម កម្មនោះតែងតែប្រាកដដល់គេថាមានរសផ្អែមដូចទឹកឃ្មុំ ជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីប្រាថ្នា និងជាទីពេញចិត្ត។ ហេតុនោះ ទើបគេសម្គាល់នូវបាបនោះថាដូចជាទឹកឃ្មុំ។
បទថា យាវ គឺ ដរាបណា។ បទថា បាបំ ន បច្ចតិ គឺ ដរាបណាបាបនោះមិនទាន់ផ្ដល់ផល (វិបាក) មិនថាក្នុងជាតិបច្ចុប្បន្ន ឬក្នុងជាតិខាងមុខ គេក៏នៅតែសម្គាល់យ៉ាងនោះដដែល។
បទថា យទា ច មានសេចក្ដីថា ប៉ុន្តែដល់កាលណាបាបនោះផ្ដល់ផលដល់គេ មិនថាក្នុងជាតិបច្ចុប្បន្នដែលគេត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មផ្សេងៗ ឬក្នុងជាតិខាងមុខដែលគេត្រូវសោយទុក្ខយ៉ាងធំធេងក្នុងនរកជាដើម កាលនោះបុគ្គលពាលនោះឯង រមែងជួបប្រទះ (ទុក្ខំ និគច្ឆតិ) គឺរមែងបានទទួលនូវសេចក្ដីទុក្ខនោះឯង។
ក្នុងពេលបញ្ចប់សេចក្ដីទេសនា មហាជនជាច្រើនបានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផលជាដើម។
ការជជែកដេញដោលអំពីព្រះអរហន្ត
សម័យតមកទៀត មហាជនបានជជែកគ្នាក្នុងធម្មសភាថា៖ "ខ្ញុំស្មានថា សូម្បីតែព្រះខីណាសព (ព្រះអរហន្ត) ក៏នៅតែត្រេកអរក្នុងកាមសុខ និងនៅតែសេពកាមដែរ ហេតុអ្វីក៏លោកមិនសេព? ព្រោះលោកមិនមែនជាដើមឈើស្ងួត ឬជាទួលដំបូកឡើយ លោកនៅតែមានរាងកាយប្រកបដោយសាច់ និងឈាមស្រស់ដដែល ហេតុនេះ លោកប្រាកដជាត្រេកអរក្នុងកាមសុខ និងសេពកាមមិនខាន"។
ព្រះសាស្តាយាងមកដល់ រួចត្រាស់សួរថា៖ "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងពេលនេះ អ្នករាល់គ្នាអង្គុយជជែកគ្នាដោយរឿងអ្វី?" កាលបើពួកភិក្ខុក្រាបទូលហើយ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ថា៖ "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះខីណាសពមិនត្រេកអរក្នុងកាមសុខឡើយ និងមិនសេពកាមឡើយ។ ផ្ទៃនៃស្លឹកឈូក កាលបើដំណក់ទឹកធ្លាក់ចុះមក វាមិនជាប់ មិនតាំងនៅ ក៏រមៀលធ្លាក់ចេញទៅយ៉ាងណា សូម្បីតែចុងនៃដែកស្រួច ក៏គ្រាប់ស្ពៃមិនអាចតោងជាប់ ឬតាំងនៅបាន ក៏រមៀលធ្លាក់ចេញទៅយ៉ាងនោះដែរ ចិត្តរបស់ព្រះខីណាសព ក៏មិនមានកាមទាំងពីរយ៉ាង (វត្ថុកាម និងកិលេសកាម) ជាប់ជំពាក់ ឬតាំងនៅយ៉ាងនោះឯង"។ រួចទ្រង់បន្តសាច់រឿងសម្ដែងធម៌ ដោយត្រាស់នូវព្រះគាថាក្នុងព្រាហ្មណវគ្គថា៖
៤០១. វារិ បោក្ខរបត្តេវ, អារគ្គេរិវ សាសបោ;
យោ ន លិម្បតិ កាមេសុ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ។
បុគ្គលណា មានចិត្តមិនបានជាប់នៅកាមទាំងឡាយ ដូចទឹកលើស្លឹកឈូក ឬដូចគ្រាប់ស្ពៃលើចុងដែកស្រួច។ តថាគតហៅបុគ្គលនោះថាជា ព្រាហ្មណ៍។
(សេចក្ដីពន្យល់នៃព្រះគាថានេះ នឹងមានប្រាកដក្នុងព្រាហ្មណវគ្គខាងមុខ)។
បន្ទាប់មក ព្រះសាស្តាបានត្រាស់ហៅព្រះបាទបសេនទិកោសលមក រួចមានព្រះតម្រាស់ថា៖ "បពិត្រមហារាជ ក្នុងសាសនានេះ មិនថាត្រកូលបុត្រ ឬត្រកូលធីតាឡើយ តែងលះបង់នូវពួកញាតិ និងគំនរទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើន រួចមកបួសរស់នៅក្នុងព្រៃ។ កាលដែលពួកនាងរស់នៅយ៉ាងនេះ ពួកបុគ្គលពាលដែលត្រេកអរក្នុងរាគៈ តែងតែមកមើលងាយ បៀតបៀន និងធ្វើអន្តរាយដល់ព្រហ្មចរិយធម៌ ហេតុនេះ ទ្រង់គួរតែធ្វើនូវកន្លែងស្នាក់នៅសម្រាប់ភិក្ខុនីសង្ឃនៅក្នុងក្រុងវិញ ទើបជាការសមគួរ"។
ព្រះរាជាទទួលព្រះតម្រាស់ថា "សាធុ" រួចក៏ចាត់ចែងឱ្យសាងសង់កន្លែងស្នាក់នៅសម្រាប់ភិក្ខុនីសង្ឃត្រង់ជ្រុងម្ខាងនៃព្រះនគរ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ពួកភិក្ខុនីក៏ស្នាក់នៅតែក្នុងភូមិ (ក្នុងក្រុង) តែប៉ុណ្ណោះ។
រឿងព្រះឧប្បលវណ្ណត្ថេរី ចប់ទី ១០។
