រឿងសុមនមាលាការ

 ៩. រឿងសុមនមាលាការ

តញ្ច កម្មំ កតំ សាធូតិ ព្រះសាស្តា កាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងវេឡុ វនារាម ទ្រង់ប្រារព្ធនូវជាងផ្កាម្នាក់ឈ្មោះ សុមនៈ ហើយត្រាស់នូវព្រះធម៌ទេសនានេះ។

ឮថា ជាងផ្កានោះតែងតែចូលទៅបម្រើព្រះបាទពិម្ពិសារជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដោយនាំយកផ្កាម្លិះ (សុមនបុប្ផា) ចំនួន ៨ នាឡិ ទៅថ្វាយ ហើយទទួលបានប្រាក់ ៨ កហាបណៈជាតបស្នង។ ថ្ងៃមួយ ខណៈដែលគាត់កាន់ផ្កាចូលទៅក្នុងនគរ ស្រាប់តែឃើញព្រះភគវា ដែលមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារ យាងចូលមកបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ទាំងបញ្ចេញនូវឆព្វណ្ណរង្សី (រស្មី ៦ ពណ៌) ប្រកបដោយពុទ្ធានុភាព និងពុទ្ធលីលាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។

តាមពិតទៅ ព្រះភគវា ជួនកាលទ្រង់បិទបាំងរស្មីដោយចីវរ ហើយយាងទៅដូចជាភិក្ខុបិណ្ឌបាតធម្មតា (ដូចកាលដែលយាងទៅប្រោសព្រះអង្គុលិមាល ក្នុងចម្ងាយផ្លូវ ៣០ យោជន៍) ប៉ុន្តែជួនកាល ទ្រង់ក៏បញ្ចេញនូវឆព្វណ្ណរង្សី (ដូចកាលដែលយាងចូលទៅកាន់ក្រុងកបិលវត្ថុជាដើម)។ ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ចេញរស្មីពីព្រះវរកាយ យាងចូលទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះយ៉ាងរុងរឿង។

អ្នកក្រងផ្កា កាលបើបានឃើញព្រះវរកាយរបស់ព្រះអង្គ ដែលប្រៀបដូចជាផ្ទះធ្វើដោយរតនៈ ទតមើលនូវមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ និងអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ នៃព្រះសរីរៈដ៏ល្អឯក ក៏កើតសេចក្ដីជ្រះថ្លាជាខ្លាំង រួចគិតថា៖ "តើអញគួរធ្វើសក្ការបូជាអ្វីដល់ព្រះសាស្តា?"។ គាត់មិនឃើញអ្វីផ្សេងឡើយ ក៏គិតថា៖ "អញនឹងបូជាព្រះភគវាដោយផ្កាទាំងនេះឯង"។

ប៉ុន្តែ គាត់ក៏ស្រាប់តែគិតបារម្ភទៀតថា៖ "ផ្កាទាំងនេះ ជាផ្កាដែលត្រូវយកទៅថ្វាយព្រះរាជាជាប្រចាំ បើព្រះរាជាមិនបានផ្កាទាំងនេះទេ ទ្រង់អាចនឹងចាប់អញដាក់គុក សម្លាប់ចោល ឬនិរទេសអញចេញពីព្រះនគរមិនខាន តើអញគួរធ្វើដូចម្ដេចទៅ?"

លំដាប់នោះ គាត់ក៏មានគំនិតមួយកើតឡើងថា៖ "ព្រះរាជានឹងសម្លាប់អញក្ដី ចាប់អញដាក់គុកក្ដី ឬនិរទេសអញចេញពីនគរក្ដី ក៏តាមចុះ! ព្រោះថា ទោះបីទ្រង់ផ្ដល់រង្វាន់ដល់អញ ក៏គ្រាន់តែជាទ្រព្យសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតក្នុងជាតិដែលជារូបកាយនេះតែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែការបូជាដល់ព្រះសាស្តា នឹងមានប្រយោជន៍ និងសេចក្ដីសុខដល់អញ អស់កាលរាប់កោដិកប្បមិនខាន"។ គិតដូច្នេះហើយ គាត់ក៏បានលះបង់ជីវិត ដើម្បីបូជាចំពោះព្រះតថាគត។

ជាងផ្កានោះគិតថា៖ "ក្នុងខណៈដែលចិត្តជ្រះថ្លារបស់អញមិនទាន់ថយចុះ អញនឹងធ្វើការបូជាក្នុងខណៈនេះឯង" គាត់ក៏មានចិត្តសោមនស្សរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយបានបូជាចំពោះព្រះតថាគត។ តើគាត់បូជាយ៉ាងដូចម្ដេច?

• លើកទី១៖ គាត់ចាប់ផ្កា ២ ក្តាប់ បាចទៅខាងលើព្រះតថាគត ផ្កាទាំងនោះក៏បានក្លាយជាពិតានផ្កា ស្ថិតនៅត្រង់ពីលើព្រះសិរសា។

• លើកទី២៖ គាត់បាចផ្កា ២ ក្តាប់ទៀត ផ្កាទាំងនោះក៏ធ្លាក់ចុះមកស្ថិតនៅខាងជញ្ជាំងដៃស្តាំ ប្រៀបដូចជាវាំងននផ្កាដែលគេចងព្យួរទុក។

• លើកទី៣៖ គាត់បាចផ្កា ២ ក្តាប់ទៀត ផ្កាទាំងនោះក៏ធ្លាក់ចុះមកស្ថិតនៅខាងក្រោយខ្នងយ៉ាងដូច្នោះដែរ។

• លើកទី៤៖ គាត់បាចផ្កា ២ ក្តាប់ទៀត ផ្កាទាំងនោះក៏ធ្លាក់ចុះមកស្ថិតនៅខាងជញ្ជាំងដៃឆ្វេងយ៉ាងដូច្នោះដែរ។

សរុបមក ផ្កាទាំង ៨ នាឡិ ដែលស្មើនឹង ៨ ក្តាប់ បានព័ទ្ធជុំវិញព្រះតថាគតទាំង ៤ ទិស ដោយទុកចន្លោះតែច្រកទ្វារខាងមុខសម្រាប់យាងទៅប៉ុណ្ណោះ។ ទងនៃផ្កាទាំងឡាយបែរទៅខាងក្នុង ចំណែកឯត្របកផ្កាបែរចេញមកខាងក្រៅ។ ព្រះភគវាទ្រង់យាងទៅ ហាក់បីដូចជាត្រូវបានហ៊ុមព័ទ្ធដោយបន្ទះប្រាក់យ៉ាងដូច្នោះ។

ផ្កាទាំងឡាយ ទោះបីជារបស់គ្មានវិញ្ញាណ (អចិត្តកៈ) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយអាស្រ័យនឹងព្រះអង្គ ដែលមានព្រះហឫទ័យប្រកបដោយវិញ្ញាណ (សចិត្តកៈ) ក៏ប្រៀបដូចជាមានវិញ្ញាណដែរ គឺវាមិនរាយប៉ាយ មិនធ្លាក់ចុះមកដី ហើយយាងទៅតាមព្រះសាស្តាជានិច្ច កាលបើព្រះអង្គឈប់ក្នុងទីណា ផ្កាទាំងនោះក៏ឈប់ក្នុងទីនោះដែរ។

ក្នុងខណៈនោះ រស្មីបានចេញពីព្រះវរកាយរបស់ព្រះសាស្តា ដូចជាផ្លេកបន្ទោររាប់សែនខ្សែ។ រស្មីទាំងនោះចេញពីខាងមុខ ខាងក្រោយ ខាងស្តាំ ខាងឆ្វេង និងពីលើព្រះសិរសា មិនដាច់រយៈសោះឡើយ។ រស្មីនីមួយៗមិនបានរត់ទៅឆ្ងាយឡើយ ប៉ុន្តែបានធ្វើប្រទក្សិណ (ក្រឡឹងខាងស្តាំ) ចំពោះព្រះសាស្តា ៣ ជុំ រួចក៏មានទំហំប៉ុនដើមត្នោតខ្ចី រត់ទៅខាងមុខព្រះអង្គជានិច្ច។

ក្រុងរាជគ្រឹះទាំងមូលមានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង។ មហាជននៅក្នុងនគរ ៩ កោដិ និងក្រៅនគរ ៩ កោដិ សរុបទាំង ១៨ កោដិ មិនមានបុរស ឬស្ត្រីណាម្នាក់ដែលកាន់ចង្ហាន់នៅក្នុងដៃហើយមិនចេញមកមើលនោះឡើយ។ មហាជនទាំងឡាយបានបន្លឺនូវសីហនាទ (សម្រែកជ័យឃោស) និងបោះសំពត់ឡើងលើអាកាសរាប់ពាន់កន្លែង ហែហមទៅខាងមុខព្រះសាស្តា។

ព្រះសាស្តា ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យចង់ធ្វើឱ្យគុណធម៌របស់អ្នកក្រង់ផ្កាប្រាកដឡើង ទើបទ្រង់យាងតាមផ្លូវដែលគេដើរទះស្គរ (ផ្លូវធំ) ក្នុងនគរដែលមានទំហំ ៣ គាវុត។ ចំណែកឯសព្វសរីរៈរបស់អ្នកក្រងផ្កាវិញ ក៏ត្រូវបានពេញប្រៀបទៅដោយបីតិទាំង ៥ យ៉ាង (សេចក្ដីឆ្អែតចិត្ត) ជាខ្លាំង។

អ្នកក្រង់ផ្កានោះ បានដើរហែហមតាមព្រះតថាគតអស់មួយស្របក់ ហាក់បីដូចជាមនុស្សដែលលិចចុះទៅក្នុងទឹកមនោសិលា (ព្រោះរាងកាយទាំងមូលត្រូវបានជ្រាបចូលដោយរស្មីព្រះពុទ្ធ) គាត់បានសរសើរ និងថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា រួចក៏កាន់កន្ត្រកទទេត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។

គ្រានោះ ភរិយាបានសួរគាត់ថា៖ "តើផ្កានៅឯណា?"

គាត់តបថា៖ "ខ្ញុំបានបូជាចំពោះព្រះសាស្តាអស់ហើយ"។

ភរិយាសួរទៀតថា៖ "ចុះឥឡូវនេះ អ្នកឯងនឹងធ្វើដូចម្ដេចជាមួយព្រះរាជា?"

គាត់ឆ្លើយដោយចិត្តក្លាហានថា៖ "ព្រះរាជានឹងសម្លាប់ខ្ញុំក្ដី ឬនិរទេសខ្ញុំចេញពីនគរក្ដី ក៏តាមចុះ! ខ្ញុំបានលះបង់ជីវិតដើម្បីបូជាព្រះសាស្តារួចហើយ ផ្កាទាំងអស់ ៨ ក្ដាប់នោះ បានក្លាយជាគ្រឿងបូជាដ៏អស្ចារ្យយ៉ាងនេះ។ ចូរអ្នកមើលចុះ មហាជនកំពុងតែបន្លឺសម្រែកជ័យឃោសរាប់ពាន់ដង ហែហមតាមព្រះសាស្តា សំឡេងដែលអ្នកកំពុងឮនេះឯង គឺជាសំឡេងរបស់មហាជនក្នុងទីនោះ"។

គ្រានោះ ភរិយារបស់គាត់ ដោយភាពជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ (អន្ធពាល) មិនត្រឹមតែមិនកើតសេចក្ដីជ្រះថ្លាក្នុងបាដិហារិយ៍ដ៏អស្ចារ្យនោះឡើយ ថែមទាំងជេរប្រមាថ និងតិះដៀលប្ដីថា៖

"ធម្មតាថាព្រះរាជាទាំងឡាយ តែងតែមានព្រះទ័យសាហាវ ខឹងកាលណាអាចនឹងកាត់ដៃកាត់ជើង និងធ្វើនូវសេចក្ដីវិនាសច្រើនយ៉ាង អំពើដែលអ្នកឯងធ្វើនេះ មុខជានឹងនាំសេចក្ដីវិនាសមកដល់ខ្ញុំមិនខាន!"។

នាងក៏នាំកូនៗរត់ទៅកាន់រាជវាំង ក្រាបទូលព្រះរាជាតាមដំណើររឿងថា៖ "បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ប្ដីរបស់ខ្ញុំម្ចាស់បានយកផ្កាសម្រាប់បម្រើទ្រង់ ទៅបូជាព្រះសាស្តាអស់ហើយ លុះត្រឡប់មកផ្ទះវិញក៏និយាយបែបនេះៗ។ ខ្ញុំម្ចាស់បានស្ដីបន្ទោសគេរួចហើយថា ព្រះរាជាសាហាវណាស់ បើទ្រង់ខឹងនឹងនាំទុក្ខទោសដល់ខ្ញុំម្ចាស់ដែរ ហេតុនេះខ្ញុំម្ចាស់ក៏បោះបង់គេចោល រួចមកទីនេះតែម្ដង។ កម្មដែលគេបានធ្វើ ទោះល្អក្ដី អាក្រក់ក្ដី សូមឱ្យជារបស់គេតែម្នាក់ឯងចុះ សូមទ្រង់ជ្រាបថា ខ្ញុំម្ចាស់បានបោះបង់ (លែងលះ) គេរួចហើយ"។

ព្រះបាទពិម្ពិសារ ដែលទ្រង់ជាអរិយសាវក (សោតាបន្នបុគ្គល) តាំងពីដំបូង ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា៖ "អហោ! ស្ត្រីម្នាក់នេះ ពិតជាល្ងង់ខ្លៅខ្លាំងណាស់ គុណធម៌ដ៏អស្ចារ្យបែបនេះ បែរជាមិនកើតចិត្តជ្រះថ្លាទៅវិញ"។

ទ្រង់ក៏ធ្វើជាក្រោធ (ពុតជាខឹង) រួចត្រាស់ថា៖ "ម្នាលមេម្នាក់នេះ អ្នកឯងនិយាយថាប្ដីអ្នកយកផ្កាអញទៅបូជាមែនឬ?"

នាងតបថា៖ "ចាស ព្រះអង្គ"។

ព្រះរាជាត្រាស់ថា៖ "អ្នកឯងបោះបង់គេចោលនោះ គឺសមគួរហើយ ចំណែកឯអ្នកដែលយកផ្កាអញទៅបូជាវិញនោះ ចាំអញនឹងចាត់ការតាមការគួរ!"។ ទ្រង់ត្រាស់ដេញនាងចេញទៅ រួចក៏ប្រញាប់យាងទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំ និងយាងហែហមតាមព្រះអង្គ។

ព្រះសាស្តា ទ្រង់ជ្រាបនូវសេចក្ដីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះរាជា ទើបទ្រង់យាងតាមផ្លូវធំក្នុងនគរ រហូតដល់យាងមកឈប់នៅមុខទ្វារព្រះរាជវាំង។ ព្រះរាជាបានមកទទួលបាត្រ និងមានព្រះរាជហឫទ័យចង់និមន្តព្រះអង្គចូលទៅក្នុងវាំង ប៉ុន្តែព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងអាការៈថា នឹងគង់នៅត្រង់លានព្រះរាជវាំងនោះឯង។ ព្រះរាជាជ្រាបហើយ ក៏បង្គាប់ឱ្យគេសង់មណ្ឌប (សាលា) យ៉ាងប្រញាប់ក្នុងខណៈនោះ។ ព្រះសាស្តា និងភិក្ខុសង្ឃក៏បានគង់ក្នុងមណ្ឌបនោះ។

សំនួរ៖ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះសាស្តាមិនយាងចូលទៅក្នុងរាជវាំង?

ឮថា ព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា៖ "ប្រសិនបើតថាគតចូលទៅគង់ខាងក្នុងវាំង មហាជននឹងមិនមានឱកាសបានឃើញតថាគតឡើយ ហើយគុណធម៌របស់អ្នកក្រងផ្កាក៏នឹងមិនប្រាកដឡើងដែរ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគង់នៅត្រង់លានព្រះរាជវាំង មហាជននឹងបានឃើញតថាគត ហើយគុណធម៌របស់ជាងផ្កានឹងល្បីសុះសាយមិនខាន"។

ពិតណាស់ មានតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចធ្វើគុណធម៌របស់អ្នកមានគុណឱ្យប្រាកដឡើងបាន ចំណែកឯជនដទៃទៀត កាលបើនិយាយពីគុណធម៌របស់អ្នកមានគុណ តែងតែមានសេចក្ដីកំណាញ់ (មច្ឆរិយៈ)។ ផ្ទាំងផ្កាទាំង ៤ ក៏បានស្ថិតនៅតាមទិសទាំង ៤ ដដែល។ មហាជនបានចោមរោមព្រះសាស្តា។ ព្រះរាជាបានអង្គាសថ្វាយនូវភោជនាហារដ៏សម្រិតសម្រាំងដល់ភិក្ខុសង្ឃ មានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន។ លុះបញ្ចប់ភត្តកិច្ច ព្រះសាស្តាទ្រង់ធ្វើអនុមោទនា រួចក៏យាងត្រឡប់ទៅកាន់វិហារវិញ ដោយមានផ្ទាំងផ្កាទាំង ៤ ព័ទ្ធជុំវិញ ទាំងបន្លឺនូវសីហនាទ និងមានមហាជនហែហមជាបរិវារ។

ព្រះរាជា បន្ទាប់ពីយាងជូនដំណើរព្រះសាស្តារួច ក៏ត្រឡប់មកវិញ ហើយហៅអ្នកក្រង់ផ្កាមកសួរថា៖ "អ្នកឯងបានធ្វើអ្វីខ្លះ ចំពោះផ្កាដែលត្រូវយកមកឱ្យអញ ទើបយកទៅបូជាព្រះសាស្តា?"។ ជាងផ្កាក្រាបទូលថា៖ "បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ខ្ញុំម្ចាស់បានលះបង់ជីវិត ដោយគិតថា ទោះព្រះរាជានឹងសម្លាប់ខ្ញុំម្ចាស់ ឬនិរទេសចេញពីនគរក៏តាមចុះ រួចក៏បានបូជាហើយ ព្រះអង្គ"។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា៖ "អ្នកឯងឈ្មោះថាជាមហាបុរសមែន!" រួចទ្រង់ក៏បានប្រទានរង្វាន់ដែលហៅថា សព្វដ្ឋកទាន (ទាន ៨ យ៉ាង) គឺ៖ ដំរី ៨, សេះ ៨, ខ្ញុំប្រុស ៨, ខ្ញុំស្រី ៨, គ្រឿងអលង្ការដ៏ប្រណីត ៨, ប្រាក់ ៨,០០០ កហាបណៈ, ស្ត្រីដែលតុបតែងដោយគ្រឿងអភរណៈគ្រប់យ៉ាង ៨ នាក់ និងភូមិដ៏ប្រសើរ ៨ ភូមិ។

ចំណែកឯព្រះអានន្ទត្ថេរ ព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះថា៖ "ចាប់តាំងពីព្រឹកព្រលឹមមក សម្រែកសីហនាទរាប់ពាន់ និងការបោះសំពត់ឡើងលើអាកាសរាប់ពាន់បានប្រព្រឹត្តទៅ តើផលនៃកម្មរបស់អ្នកក្រងផ្កានេះ នឹងទៅជាយ៉ាងណា?" រួចលោកក៏ក្រាបទូលសួរព្រះសាស្តា។ គ្រានោះ ព្រះសាស្តាត្រាស់នឹងលោកថា៖ "ម្នាលអានន្ទ អ្នកកុំសម្គាល់ថា កម្មដែលជាងផ្កាធ្វើនេះជារឿងតូចតាចឱ្យសោះ ព្រោះគេបានលះបង់ជីវិតដើម្បីបូជាតថាគត។ ដោយសារគេមានចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងតថាគតយ៉ាងនេះ៖

កប្បានំ សតសហស្សំ,  ទុគ្គតឹ ន គមិស្សតិ;

ឋត្វា ទេវមនុស្សេសុ,  ផលំ ឯតស្ស កម្មុនោ;

បច្ឆា បច្ចេកសម្ពុទ្ធោ,  សុមនោ នាម ភវិស្សតីតិ។

(បុគ្គលនោះ) នឹងមិនទៅកាន់ទុគ្គតិអស់កាលមួយសែនកប្ប។ ដោយអំណាចនៃផលនៃកម្មនេះ គេនឹងវិលវល់ក្នុងចំណោមទេវតា និងមនុស្ស ហើយនៅជាតិខាងក្រោយ គេនឹងត្រាស់ដឹងជាព្រះបច្ចេកពុទ្ធ មានព្រះនាមថា 'សុមនៈ'។

លុះព្រះសាស្តាយាងទៅដល់វិហារ ក្នុងខណៈដែលចូលទៅកាន់គន្ធកុដិ ផ្កាទាំងនោះក៏ធ្លាក់ចុះនៅត្រង់ខ្លោងទ្វារ។ នាពេលល្ងាច ភិក្ខុទាំងឡាយបានជជែកគ្នាក្នុងធម្មសភាថា៖ "អហោ! អស្ចារ្យណាស់ កម្មរបស់ជាងផ្កា ដែលបានលះបង់ជីវិតបូជាផ្កាចំពោះព្រះពុទ្ធដែលនៅមានព្រះជន្ម ហើយក៏ទទួលបានរង្វាន់សព្វដ្ឋកទានភ្លាមៗក្នុងខណៈនោះតែម្ដង"។ ព្រះសាស្តាយាងចេញពីគន្ធកុដិ យាងទៅកាន់ធម្មសភា គង់លើពុទ្ធាសនៈ រួចត្រាស់សួរថា៖ "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងពេលនេះ អ្នករាល់គ្នាអង្គុយជជែកគ្នាដោយរឿងអ្វី?" កាលបើពួកភិក្ខុក្រាបទូលថា "ដោយរឿងនេះ" ហើយ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ថា៖ "មែនហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយ កម្មណាដែលធ្វើហើយ មិននាំមកនូវសេចក្ដីក្ដៅក្រហាយតាមក្រោយ ក្នុងខណៈដែលរលឹកឃើញរឿយៗ ក៏កើតមានតែសេចក្ដីសោមនស្ស កម្មបែបនោះឯងដែលគួរធ្វើ" រួចទ្រង់បន្ត សម្ដែងធម៌ ដោយត្រាស់នូវព្រះគាថានេះថា៖

៦៨. តញ្ច កម្មំ កតំ សាធុ,  យំ កត្វា នានុតប្បតិ;

យស្ស បតីតោ សុមនោ,  វិបាកំ បដិសេវតិ។

បុគ្គលធ្វើកម្មណាហើយ រមែងមិនក្តៅក្រហាយ ឬដល់នូវសេចក្តីពេញចិត្តមានចិត្តល្អទទួលផលនៃកម្មណា កម្មដែលគេធ្វើហើយនោះឯង ឈ្មោះថាជាកម្មល្អ។

អធិប្បាយន័យនៃព្រះគាថា (អដ្ឋកថា)

ក្នុងបទថា យំ កត្វា នោះ មានសេចក្ដីអធិប្បាយថា កម្មណាដែលជាកម្មមានសេចក្ដីសុខជាលទ្ធផល (សុខុទ្រយំ) ដែលអាចបណ្ដាលឱ្យសម្រេចបាននូវទេវសម្បត្តិ មនុស្សសម្បត្តិ និងនិព្វានសម្បត្តិ បុគ្គលកាលបើបានធ្វើនូវកម្មនោះហើយ រមែងមិនក្ដៅក្រហាយ (នានុតប្បតិ) ឡើយ។

ផ្ទុយទៅវិញ ក្នុងទិដ្ឋធម្មៈ (ជាតិបច្ចុប្បន្ន) នេះឯង ក្នុងខណៈដែលរលឹកនឹកឃើញរឿយៗ បុគ្គលនោះឯងរមែងជាអ្នកមានចិត្តរីករាយ (បតីតោ) ដោយអំណាចនៃបីតិ និងជាអ្នកមានចិត្តល្អ (សុមនោ) ដោយអំណាចនៃសោមនស្ស ហើយសូម្បីតែក្នុងជាតិខាងមុខ ក៏ជាអ្នកពេញប្រៀបទៅដោយបីតិ និងសោមនស្ស រួចទើបសោយនូវផលនៃកម្មនោះ។ កម្មបែបនោះឯង លោកហៅថា កតំ សាធុ គឺ "ជាកម្មដែលធ្វើបានល្អហើយ" ឬជាកម្មដ៏ប្រសើរ។

ក្នុងពេលបញ្ចប់សេចក្ដីទេសនា ការសម្រេចធម៌ (ធម្មាភិសមយៈ) បានកើតមានដល់ពពួកសត្វទាំងឡាយចំនួន ៨៤,០០០។

រឿងសុមនមាលាការ ចប់ទី ៩។