៨. រឿងនន្ទគោបាលកៈ
ព្រះធម៌ទេសនាថា ទិសោ ទិសំ (ចោរឃើញចោរ...) នេះ ព្រះសាស្តាកាលដែលទ្រង់ត្រេចចារិកទៅកាន់ កោសលជនបទ ទ្រង់បានប្រារព្ធនូវ នន្ទគោបាលកៈ ហើយសម្ដែងឡើង។
ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានអ្នករក្សាគោរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋីម្នាក់ឈ្មោះ នន្ទ ជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិ និងភោគៈច្រើន។ ឮថា គាត់បានរក្សានូវទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន ដោយអាស្រ័យនឹងការធ្វើជាអ្នករក្សាគោឱ្យសេដ្ឋី ដើម្បីជៀសវាងនូវរាជពន្ធ (ការបង់ពន្ធដល់ស្ដេច) ប្រៀបដូចជាកេណិយជដិល ដែលបួសដើម្បីជៀសវាងរាជពន្ធដូច្នោះឯង។ គាត់តែងតែនាំយកនូវ បញ្ចគោរស (ទឹកដោះស្រស់ ទឹកដោះជូរ ទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់ និងសប្បិ) ទៅជួបអនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋីជាកាលរឿយៗ ហើយបានចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ស្ដាប់ព្រះធម៌ និងបានអារាធនាព្រះសាស្តាឱ្យយាងទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួន។
ព្រះសាស្តាទ្រង់រង់ចាំឱ្យ ញាណ របស់គាត់ចាស់ក្លាជាមុនសិន លុះជ្រាបថាដល់កាលសមគួរហើយ ថ្ងៃមួយ កាលដែលព្រះអង្គកំពុងត្រេចចារិកទៅជាមួយភិក្ខុសង្ឃ ក៏បានយាងចុះចាកផ្លូវទៅគង់នៅក្រោមដើមឈើមួយដើម ជិតទីលំនៅរបស់គាត់។ នន្ទ បានចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំ សាកសួរសុខទុក្ខ រួចក៏និមន្តព្រះអង្គមកទទួលទាន។ គាត់បានប្រគេននូវ បញ្ចគោរស ដ៏សម្រិតសម្រាំងដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃដែលមានព្រះពុទ្ធជាប្រធានអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ លុះដល់ថ្ងៃទី ៧ ព្រះសាស្តាទ្រង់ធ្វើអនុមោទនា និងសម្ដែង អនុបុព្វិកថា (ទាន សីល សគ្គ អាទីនវៈ នេក្ខមៈ)។ ក្នុងពេលចប់ធម៌ទេសនា នន្ទគោបាលកៈ ក៏បានសម្រេចនូវ សោតាបត្តិផល។ គាត់បានកាន់បាត្រដើរតាមជូនដំណើរព្រះសាស្តាទៅអស់ផ្លូវយ៉ាងឆ្ងាយ លុះព្រះអង្គត្រាស់ថា ចូរអ្នកឈប់ត្រឹមនេះចុះ ឧបាសក គាត់ក៏ថ្វាយបង្គំលាត្រឡប់មកវិញ។
ក្នុងខណៈនោះ មាន ព្រានព្រៃ ម្នាក់បានបាញ់គាត់ឱ្យស្លាប់ក្នុងទីនោះឯង។ ពួកភិក្ខុដែលដើរមកខាងក្រោយឃើញសពរបស់គាត់ ក៏នាំគ្នាទៅក្រាបទូលព្រះសាស្តាថា បពិត្រព្រះអង្គ នន្ទគោបាលកៈនេះ ព្រោះតែព្រះអង្គយាងមកទីនេះ ទើបគាត់បានធ្វើមហាទាន ហើយដើរតាមជូនដំណើរព្រះអង្គ រហូតត្រូវគេសម្លាប់ពេលត្រឡប់ទៅវិញបែបនេះ ប្រសិនបើព្រះអង្គមិនយាងមកទេ គាត់មុខជានឹងមិនស្លាប់ឡើយ។ ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទោះបីតថាគតមកក្ដី មិនមកក្ដី សម្រាប់គាត់ដែលកំពុងដើរទៅកាន់ទិសទាំង ៤ ឬទិសតូចទាំង ៤ ក៏ដោយ ក៏មិនមានឧបាយណាមួយអាចជួយឱ្យរួចផុតពីសេចក្ដីស្លាប់បានឡើយ ព្រោះថាអ្វីដែលចោរក្ដី សត្រូវក្ដី មិនអាចធ្វើបាន ប៉ុន្តែ ចិត្តដែលប្រកបដោយអំពើអាក្រក់ និងចិត្តដែលតម្កល់ទុកខុស (មិច្ឆាបណិហិតំ ចិត្តំ) នេះឯង រមែងធ្វើបាបដល់សត្វទាំងឡាយនោះវិញ រួចព្រះអង្គក៏ត្រាស់នូវព្រះគាថានេះថា៖
៤២. ទិសោ ទិសំ យំ តំ កយិរា, វេរី វា បន វេរិនំ;
មិច្ឆាបណិហិតំ ចិត្តំ, បាបិយោ នំ តតោ ករេ។
ចោរក្រឡេកឃើញចោរផងគ្នា ឬក៏បុគ្គលមានពៀរក្រឡេកឃើញបុគ្គលមានពៀរផងគ្នា គប្បីធ្វើនូវសេចក្តីវិនាសណាមួយដល់គ្នា។ ចិត្តដែលបុគ្គលតាំងទុកខុសហើយ រមែង ធ្វើបុគ្គលនោះឱ្យអាក្រក់ក្រៃលែងជាងសេចក្តីវិនាសនោះទៅទៀត។
