៧. រឿងសុប្បពុទ្ធកុដ្ឋិ
ចរន្តិ ពាលា ទុម្មេធាតិ ព្រះសាស្តា កាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងវេឡុ វនារាម ទ្រង់ប្រារព្ធនូវសុប្បពុទ្ធកុដ្ឋិ (បុរសឃ្លង់ឈ្មោះសុប្បពុទ្ធ) ហើយត្រាស់នូវព្រះធម៌ទេសនានេះ។ (រឿងរ៉ាវរបស់សុប្បពុទ្ធកុដ្ឋិនេះ មានមកហើយនៅក្នុងឧទាន)។
ឮថា ក្នុងកាលនោះ សុប្បពុទ្ធកុដ្ឋិ អង្គុយនៅចុងបំផុតនៃបរិស័ទ បានស្ដាប់ព្រះធម៌ទេសនារបស់ព្រះភគវា រួចសម្រេចនូវសោតាបត្តិផល។ គាត់មានបំណង ចង់ក្រាបទូលនូវគុណធម៌ដែលខ្លួនទទួលបានដល់ព្រះសាស្តា ប៉ុន្តែដោយមិនហ៊ានជ្រែកចូលទៅក្នុងកណ្ដាលចំណោមមហាជន គាត់ក៏រង់ចាំរហូតដល់មហាជនថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា រួចត្រឡប់ទៅវិញអស់ ទើបគាត់ធ្វើដំណើរទៅកាន់វិហារ។
ក្នុងខណៈនោះ សក្កៈទេវរាជ (ព្រះឥន្ទ្រ) ទ្រង់ជ្រាបថា "សុប្បពុទ្ធកុដ្ឋិនេះ មានបំណងចង់ធ្វើឱ្យប្រាកដនូវគុណធម៌ដែលខ្លួនទទួលបានក្នុងសាសនារបស់ព្រះសាស្តា ចាំអញសាកល្បងមើលគាត់បន្តិចចុះ" រួចក៏យាងទៅស្ថិតនៅកណ្ដាលអាកាស ហើយពោលយ៉ាងនេះថា៖
"ម្នាលសុប្បពុទ្ធ អ្នកគឺជាមនុស្សកម្សត់ ជាមនុស្សអភ័ព្វក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងឡាយ យើងនឹងផ្ដល់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលរកទីបំផុតគ្មានដល់អ្នក ប៉ុន្តែអ្នកចូរពោលថា 'ព្រះពុទ្ធមិនមែនជាព្រះពុទ្ធ, ព្រះធម៌មិនមែនជាព្រះធម៌, ព្រះសង្ឃមិនមែនជាព្រះសង្ឃ, អញល្មមហើយនឹងព្រះពុទ្ធ, អញល្មមហើយនឹងព្រះធម៌, អញល្មមហើយនឹងព្រះសង្ឃ' ដូច្នោះមក"។
លំដាប់នោះ សុប្បពុទ្ធសួរថា "តើអ្នកជាដូនតា (កោសិយៈ) មកពីណា?"
ព្រះឥន្ទ្រតបថា “យើងគឺជាសក្កៈ"។
សុប្បពុទ្ធតបវិញថា៖ "ម្នាលអន្ធពាល (មនុស្សល្ងង់ខ្លៅ) អ្នកជាមនុស្សមិនមានហិរិ មិនសមគួរនឹងមកនិយាយជាមួយខ្ញុំឡើយ។ អ្នកឯងពោលមកកាន់ខ្ញុំថាជា 'មនុស្សទុគ្គត៌ កម្សត់ ទាល់ក្រ' តែតាមពិត ខ្ញុំមិនមែនជាមនុស្សទុគ្គត៌ មិនមែនជាមនុស្សទាល់ក្រឡើយ ខ្ញុំគឺជាអ្នកដល់នូវសេចក្ដីសុខ និងជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនបំផុត គឺ៖
សទ្ធាធនំ សីលធនំ, ហិរិ ឱត្តប្បិយំ ធនំ;
សុតធនញ្ច ចាគោ ច, បញ្ញា វេ សត្តមំ ធនំ។
យស្ស ឯតេ ធនា អត្ថិ, ឥត្ថិយា បុរិសស្ស វា;
‘អទលិទ្ទោ’តិ តំ អាហុ, អមោឃំ តស្ស ជីវិតន្តិ។
ទ្រព្យគឺសទ្ធា, ទ្រព្យគឺសីល, ទ្រព្យគឺហិរិ, ទ្រព្យគឺឱត្តប្បៈ, ទ្រព្យគឺសុតៈ (ការចេះដឹង), ទ្រព្យគឺចាគៈ (ការលះបង់) និងទ្រព្យគឺបញ្ញា ជាទ្រព្យទី ៧។ ទ្រព្យទាំងឡាយនេះ មានដល់បុគ្គលណា ទោះស្រីក្ដី ប្រុសក្ដី លោកហៅបុគ្គលនោះថាជា "អ្នកមិនក្រ" ឡើយ ហើយជីវិតរបស់បុគ្គលនោះ ក៏មិនមែនជាជីវិតសូន្យទទេដែរ។
អរិយទ្រព្យ ៧ ប្រការនេះ ខ្ញុំមានគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលណាដែលមានទ្រព្យ ៧ ប្រការនេះ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្ដី ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយក្ដី មិនដែលហៅថាជា 'មនុស្សទលិទ្ទ (មនុស្សក្រ)' ឡើយ"។
ព្រះឥន្ទ្រ កាលបើបានស្ដាប់ពាក្យរបស់សុប្បពុទ្ធហើយ ក៏ទុកគេចោលនៅកណ្ដាលផ្លូវ រួចយាងទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា ហើយក្រាបទូលនូវពាក្យសន្ទនាទាំងអស់នោះថ្វាយព្រះអង្គ។ ខណៈនោះ ព្រះភគវាត្រាស់ថា "ម្នាលសក្កៈ សូម្បីតែអ្នកមានសក្កៈដូចជាអ្នករាប់រយរាប់ពាន់នាក់ ក៏មិនអាចធ្វើឱ្យសុប្បពុទ្ធកុដ្ឋិពោលថា 'ព្រះពុទ្ធមិនមែនជាព្រះពុទ្ធ ឬព្រះធម៌មិនមែនជាព្រះធម៌' បានឡើយ"។
ចំណែកឯសុប្បពុទ្ធកុដ្ឋិ ក៏បានធ្វើដំណើរទៅដល់សំណាក់ព្រះសាស្តា រួចធ្វើបដិសន្ថារៈរីករាយជាមួយព្រះអង្គ ហើយក្រាបទូលនូវគុណធម៌ដែលខ្លួនទទួលបាន រួចក៏ក្រោកពីអាសនៈដើរចេញទៅ។ បន្ទាប់ពីដើរចេញទៅមិនទាន់បានឆ្ងាយផង ក៏ត្រូវមេគោដែលមានកូនខ្ចីមួយក្បាល បុកសម្លាប់បង់ជីវិតទៅ។
ឮថា យក្ខិនីម្នាក់នោះ បានតំណែងខ្លួនជាមេគោ រួចសម្លាប់មនុស្ស ៤ នាក់ គឺ៖ បុគ្កុសាតិកុលបុត្ត, ពាហិយទារុចីរិយៈ, តម្ពទាឋិកចោរឃាតក (ចោរសម្រេចទោស) និងសុប្បពុទ្ធកុដ្ឋិនេះឯង អស់រាប់រយជាតិមកហើយ។
មានរឿងដើមថា កាលពីអតីតជាតិ ជនទាំង ៤ នាក់នេះ កើតជាកូនសេដ្ឋី រួចបាននាំស្រីពេស្យា (នគរសោភិនី) ម្នាក់ទៅកម្សាន្តក្នុងឧទ្យាន។ លុះសប្បាយអស់មួយថ្ងៃហើយ ដល់ពេលល្ងាច ក៏នាំគ្នាគិតថា៖ "ក្នុងទីនេះគ្មាននរណាម្នាក់ឡើយ ពួកយើងគួរតែសម្លាប់នាងនេះចោល រួចយកប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈ និងគ្រឿងអលង្ការដែលពួកយើងឱ្យនាងនោះមកវិញទាំងអស់ទៅ"។ ស្រីពេស្យានោះ កាលបើឮសម្ដីពួកគេហើយ ក៏គិតថា៖ "ពួកអ្នកទាំងនេះពិតជាមិនស្គាល់ខ្មាស់សោះ មកសប្បាយជាមួយយើងហើយ បែរជាចង់សម្លាប់យើងទៀត ចាំមើលចុះ យើងនឹងធ្វើឱ្យសមនឹងទង្វើរបស់ពួកអ្នកឯង"។ ខណៈដែលកំពុងត្រូវគេសម្លាប់ នាងក៏បានតាំងប្រាថ្នាថា៖ "សូមឱ្យខ្ញុំកើតជាយក្ខិនី ហើយមានសមត្ថភាពសម្លាប់អ្នកទាំងនេះ ឱ្យដូចជាពួកគេកំពុងសម្លាប់ខ្ញុំក្នុងពេលនេះដែរ"។ ដោយអំណាចនៃកម្មនោះឯង ទើបយក្ខិនីនោះបានតាមសម្លាប់ពួកគេរហូតមក។
ភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើជ្រាបថាបុរសឃ្លង់នោះស្លាប់ហើយ ក៏ក្រាបទូលសួរព្រះភគវាថា៖ "តើគេទៅកើតក្នុងទីណា (គតិ)? ហើយតើដោយសារហេតុអ្វី បានជាគេត្រូវកើតជាមនុស្សឃ្លង់?"
ព្រះសាស្តាត្រាស់ពន្យល់ថា សុប្បពុទ្ធកុដ្ឋិបានសម្រេចសោតាបត្តិផលហើយ ឥឡូវនេះបានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស។ ចំណែកឯមូលហេតុដែលនាំឱ្យគេកើតជាមនុស្សឃ្លង់ គឺមកពីកាលពីអតីតជាតិ គេបានឃើញព្រះតគរសិខិបច្ចេកពុទ្ធ ហើយបានស្ដោះទឹកមាត់ដាក់ រួចដើរគេចទៅខាងឆ្វេង (បង្ហាញភាពមើលងាយ)។ ដោយសារបាបកម្មនោះ គេត្រូវធ្លាក់នរកអស់កាលយ៉ាងយូរ ហើយដោយសារសំណល់នៃផលកម្ម ទើបជាតិចុងក្រោយនេះ គេត្រូវកើតជាមនុស្សឃ្លង់យ៉ាងនេះ។
ព្រះអង្គត្រាស់ថា៖ "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សត្វលោកទាំងឡាយកាលត្រេចរង្គាត់ក្នុងសង្សារវដ្ត តែងធ្វើនូវកម្មដែលមានផលដ៏ក្ដៅក្រហាយដល់ខ្លួនឯង" រួចទ្រង់សម្ដែងធម៌បន្តដោយត្រាស់នូវព្រះគាថានេះថា៖
៦៦. ចរន្តិ ពាលា ទុម្មេធា, អមិត្តេនេវ អត្តនា;
ករោន្តា បាបកំ កម្មំ, យំ ហោតិ កដុកប្ផលំ។
ពួកជនពាលមិនមានប្រាជ្ញា មានខ្លួនដូចជាសត្រូវ តែងធ្វើកម្មលាមក ដែលជាអំពើមានផលក្តៅក្រហាយ។
អធិប្បាយន័យនៃព្រះគាថា (អដ្ឋកថា)
ក្នុងបទថា ចរន្តិ នោះ មានសេចក្ដីថា បុគ្គលទាំងឡាយតែងត្រេចទៅ (ប្រព្រឹត្តទៅ) ដោយឥរិយាបថទាំង ៤ (ដើរ ឈរ អង្គុយ សម្រាក) ក្នុងខណៈដែលកំពុងធ្វើតែអកុសលកម្មប៉ុណ្ណោះ។
បទថា ពាលា ក្នុងទីនេះ សំដៅដល់បុគ្គលដែលមិនដឹងនូវប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ និងមិនដឹងនូវប្រយោជន៍ក្នុងលោកខាងមុខ ទើបឈ្មោះថាជា "បុគ្គលពាល"។
បទថា ទុម្មេធា មានន័យថា ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ទាប (ទុប្បញ្ញា)។
បទថា អមិត្តេនេវ អត្តនា មានសេចក្ដីថា គឺត្រេចទៅជាមួយខ្លួនឯងដែលប្រៀបដូចជាមិនមែនជាមិត្ត (គឺជារូបកាយ និងចិត្តដែលបង្កើតតែទុក្ខ) ឬជាខ្លួនឯងដែលក្លាយជាសត្រូវ (វេរិនា) នោះឯង។
បទថា កដុកប្ផលំ មានន័យថា កម្មដែលផ្ដល់នូវផលដ៏មុតស្រួច (តិខិណផល) ឬកម្មដែលផ្ដល់នូវផលជាទុក្ខ (ទុក្ខផល)។
ក្នុងពេលបញ្ចប់សេចក្ដីទេសនា មហាជនជាច្រើនបានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផលជាដើម។
រឿងសុប្បពុទ្ធកុដ្ឋិ ចប់ទី ៧។
