១២. រឿងប្រេតពស់ (អហិបេតវត្ថុ)
ន ហិ បាបំ កតំ កម្មន្តិ ព្រះសាស្តាកាលដែលគង់ប្រថាប់នៅក្នុង វេឡុវនវិហារ ទ្រង់បានសម្ដែងនូវធម្មទេសនានេះ ដោយប្រារព្ធនូវប្រេតពស់ (អហិបេត) មួយ។
ថ្ងៃមួយ ក្នុងចំណោមភិក្ខុជដិលមួយពាន់អង្គ ព្រះអាយស្មា (ថេរៈ) លក្ខណត្ថេរ និងមហាមោគ្គល្លានត្ថេរ បានយាងចុះពីភ្នំគិជ្ឈកូដ ដើម្បីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ។ ក្នុងចំណោមលោកទាំងពីរ ព្រះមហាមោគ្គល្លានបានឃើញប្រេតពស់មួយ ក៏ធ្វើការញញឹម (សិតៈ) ឱ្យប្រាកដឡើង។ គ្រានោះ ព្រះលក្ខណត្ថេរក៏សួរថា ម្នាលអាវុសោ តើមានហេតុអ្វីបានជាលោកញញឹម? ព្រះថេរៈតបថា ម្នាលអាវុសោលក្ខណៈ មិនទាន់ដល់កាលគួរឆ្លើយសំណួរនេះទេ ចាំសួរខ្ញុំក្នុងសំណាក់ព្រះភគវាចុះ។
លុះលោកទាំងពីរត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាត ហើយចូលទៅគង់ក្នុងសំណាក់ព្រះភគវា ព្រះលក្ខណត្ថេរក៏សួរដដែលនោះថា “ម្នាលអាវុសោ មោគ្គល្លាន កាលដែលលោកចុះពីភ្នំគិជ្ឈកូដ លោកបានញញឹម លុះខ្ញុំសួរហេតុផល លោកថាឱ្យសួរក្នុងសំណាក់ព្រះភគវា ឥឡូវសូមលោកប្រាប់ហេតុផលនោះមក”។ ព្រះថេរៈឆ្លើយថា “ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំបានឃើញប្រេតមួយ ក៏ញញឹម។ រូបរាងរបស់វាបែបនេះគឺ៖ ក្បាលដូចជាក្បាលមនុស្ស ខ្លួនដែលសេសសល់ដូចជាពស់ ជាប្រេតពស់មានប្រវែង ២៥ យោជន៍ មានអណ្តាតភ្លើងឆេះចេញពីក្បាលរហូតដល់កន្ទុយ ឆេះពីកន្ទុយរហូតដល់ក្បាល ឆេះពីកណ្ដាលក្បាលទៅកាន់ចំហៀងទាំងពីរ និងឆេះពីចំហៀងទាំងពីរមកកាន់កណ្ដាលវិញ។
ឮថា មានតែប្រេតពីររូបប៉ុណ្ណោះដែលមានរូបរាងប្រវែង ២៥ យោជន៍ គឺប្រេតពស់ និងប្រេតក្អែក ចំណែកប្រេតដទៃទៀតមានប្រវែងត្រឹម ៣ គាវុតប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងចំណោមនោះ នេះជារឿងប្រេតពស់សិន។ ចំពោះរឿងប្រេតក្អែកវិញ ព្រះមហាមោគ្គល្លានក៏បានឃើញវាកំពុងឆេះនៅលើកំពូលភ្នំគិជ្ឈកូដដែរ ហើយលោកបានសួរនូវបុព្វកម្មរបស់វាដោយត្រាស់ជាគាថាថា៖
បញ្ចយោជនិកា ជិវ្ហា, សីសំ តេ នវយោជនំ;
កាយោ អច្ចុគ្គតោ តុយ្ហំ, បញ្ច វីសតិយោជនំ;
កឹ នុ កម្មំ ករិត្វាន, បត្តោសិ ទុក្ខមីទិសន្តិ។
(អណ្តាតរបស់អ្នកប្រវែង ៥ យោជន៍ ក្បាលរបស់អ្នក ៩ យោជន៍ ខ្លួនរបស់អ្នកខ្ពស់ត្រដែតឡើងដល់ ២៥ យោជន៍ តើអ្នកបានធ្វើកម្មអ្វី ទើបមកទទួលទុក្ខបែបនេះ?)
គ្រានោះ ប្រេតនោះក៏រៀបរាប់ប្រាប់ថា៖
អហំ ភន្តេ មោគ្គល្លាន, កស្សបស្ស មហេសិនោ;
សង្ឃស្ស អាភតំ ភត្តំ, អាហារេសឹ យទិច្ឆកន្តិ។
(បពិត្រលោកម្ចាស់មោគ្គល្លាន ក្នុងកាលនៃព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធ ខ្ញុំបានបរិភោគតាមចិត្តចង់ នូវភត្តដែលគេនាំមកថ្វាយសង្ឃ។)
រួចប្រេតនោះបន្តថា៖ “បពិត្រលោកម្ចាស់ ក្នុងកាលនៃព្រះពុទ្ធកស្សបៈ ភិក្ខុជាច្រើនបានចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិ។ មនុស្សទាំងឡាយឃើញព្រះថេរៈហើយ ក៏មានចិត្តស្រឡាញ់ជ្រះថ្លា និមន្តឱ្យគង់ក្នុងសាលា លាងជើង លាបប្រេង រួចអង្គាសប្រគេនយាគូ និងបង្អែម ហើយអង្គុយស្ដាប់ធម៌រង់ចាំវេលាឆាន់ចង្ហាន់។ ពេលចប់ធម៌ ពួកគេក៏យកបាត្ររបស់ព្រះថេរៈ ទៅដាក់ភោជនាហារដ៏មានរសប្លែកៗពីផ្ទះរៀងៗខ្លួនយកមកប្រគេន។ គ្រានោះ ខ្ញុំបានកើតជាក្អែក ពួននៅលើដំបូលសាលា ឃើញគេកាន់បាត្រមក ក៏ហោះទៅឆាបស៊ីចង្ហាន់ពីក្នុងបាត្រនោះបាន ៣ ម៉ាត់ពេញមាត់។ ភត្តនោះមិនទាន់ជារបស់សង្ឃនៅឡើយទេ ព្រោះគេមិនទាន់វេរប្រគេនសង្ឃ ហើយក៏មិនមែនជាភត្តដែលភិក្ខុឆាន់សល់ដែរ គឺជាភត្តដែលមនុស្សត្រូវយកទៅបរិភោគនៅផ្ទះរៀងៗខ្លួន គ្រាន់តែគេនាំមកដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយសង្ឃប៉ុណ្ណោះ។ គ្រាន់តែខ្ញុំឆាបស៊ី ៣ ម៉ាត់ប៉ុណ្ណេះឯង ជាបុព្វកម្មរបស់ខ្ញុំ។ លុះខ្ញុំស្លាប់ទៅ ក៏ទៅឆេះក្នុងនរកអវីចិដោយអំណាចកម្មនោះ ហើយផលបាបដែលនៅសេសសល់ ក៏ធ្វើឱ្យខ្ញុំមកកើតជាប្រេតក្អែកលើភ្នំគិជ្ឈកូដ ទទួលទុក្ខវេទនាបែបនេះឯង”។ នេះជារឿងប្រេតក្អែក។
ក្នុងរឿងនេះ ព្រះថេរៈ (មហាមោគ្គល្លាន) បានពោលថា អហិបេតំ ទិស្វា សិតំ បាត្វាកាសឹ (ខ្ញុំបានឃើញប្រេតពស់ ក៏ធ្វើការញញឹមឱ្យប្រាកដឡើយ)។ គ្រានោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់គង់ជាសាក្សី ហើយត្រាស់ថា “មែនហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយ មោគ្គល្លានពោលពាក្យពិត។ តថាគតក៏បានឃើញប្រេតនោះ តាំងពីថ្ងៃដែលបានត្រាស់ដឹងមកម៉្លេះ ប៉ុន្តែតថាគតមិនទាន់ពោលប្រាប់ ព្រោះសេចក្ដីអនុគ្រោះដល់អ្នកដទៃ ដោយគិតថា បើជនទាំងឡាយណាមិនជឿពាក្យតថាគត វានឹងក្លាយជាទោសមិនជាប្រយោជន៍ដល់ពួកគេឡើយ”។ ក្នុងលក្ខណសំយុត្ត កាលដែលព្រះមហាមោគ្គល្លានបានឃើញប្រេត ព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់ធ្វើជាសាក្សី ហើយសម្ដែងនូវវិនីតវត្ថុទាំងឡាយ ដូចដែលបានត្រាស់ក្នុងរឿងនេះដូច្នោះដែរ។ កាលបើបានស្ដាប់ហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏ទូលសួរនូវបុព្វកម្មរបស់ប្រេតនោះ។ ព្រះសាស្តាក៏បានសម្ដែងប្រាប់ថា៖
ឮថា ក្នុងអតីតកាល ពួកអ្នកក្រុងពារាណសី បានកសាងបណ្ណសាលាមួយថ្វាយព្រះបច្ចេកពុទ្ធ នៅក្បែរឆ្នេរទន្លេ ជិតក្រុងពារាណសី។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធគង់នៅទីនោះ ហើយស្ដេចយាងចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងជានិច្ច។ ពួកអ្នកក្រុងទាំងឡាយ តែងកាន់គ្រឿងក្រអូប និងផ្កាជាដើម ទៅបម្រើផ្ដាច់ផ្ដិលព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងព្រឹកទាំងល្ងាច។ មានបុរសម្នាក់ជាអ្នកក្រុងពារាណសី បានភ្ជួរស្រែនៅក្បែរផ្លូវនោះ។ មហាជនកាលដែលដើរទៅបម្រើព្រះបច្ចេកពុទ្ធ តែងតែដើរជាន់កាត់ស្រែរបស់គាត់។ អ្នកស្រែរូបនោះ ទោះបីខំឃាត់ថា កុំដើរជាន់ស្រែខ្ញុំ យ៉ាងណាក៏ឃាត់មិនឈ្នះដែរ។ គាត់ក៏កើតសេចក្ដីត្រិះរិះថា “ប្រសិនបើទីនេះមិនមានបណ្ណសាលារបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទេ មនុស្សទាំងឡាយក៏មិនដើរជាន់ស្រែយើងដែរ”។ លុះដល់ពេលព្រះបច្ចេកពុទ្ធយាងចូលទៅបិណ្ឌបាត គាត់ក៏បានចូលទៅវាយកម្ទេចប្រដាប់ប្រើប្រាស់ រួចដុតបណ្ណសាលានោះចោល។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធយាងត្រឡប់មកវិញ ឃើញបណ្ណសាលាត្រូវភ្លើងឆេះអស់ហើយ ក៏យាងចេញទៅកាន់ទីកន្លែងផ្សេងតាមសេចក្ដីសុខរបស់លោកទៅ។ មហាជនកាន់គ្រឿងក្រអូបមកដល់ ឃើញបណ្ណសាលាឆេះ ក៏សួររកថា៖ តើលោកម្ចាស់របស់យើងយាងទៅណាបាត់ហើយ? បុរសនោះក៏ដើរមកជាមួយមហាជនដែរ រួចឈរពោលនៅកណ្ដាលចំណោមជនទាំងឡាយថា៖ គឺខ្ញុំហ្នឹងហើយ ជាអ្នកដុតបណ្ណសាលានោះ។ គ្រានោះ មហាជនក៏នាំគ្នាខឹងថា “ចូរអ្នករាល់គ្នាចាប់បុរសចិត្តអាក្រក់នេះចុះ ព្រោះតែវា ទើបយើងមិនបានឃើញព្រះបច្ចេកពុទ្ធ” រួចក៏ព្រួតគ្នាវាយដំដោយដំបងជាដើម រហូតដល់គាត់ស្លាប់បង់ជីវិត។ គាត់បានទៅកើតក្នុងនរកអវីចិ រងទុក្ខវេទនាអស់កាលដ៏យូរ រហូតដល់មហាប្រថពីកើនកម្ពស់បាន ១ យោជន៍ ទើបផលបាបដែលនៅសេសសល់ ធ្វើឱ្យគាត់មកកើតជាប្រេតពស់នៅលើភ្នំគិជ្ឈកូដនេះឯង។
ព្រះសាស្តាកាលដែលសម្ដែងបុព្វកម្មរបស់ប្រេតនោះហើយ ក៏ត្រាស់ថា “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បាបកម្មនេះប្រៀបដូចជាទឹកដោះ ដែលគេទើបនឹងរិតចេញពីដោះគោ វាមិនទាន់ប្រែប្រួលភ្លាមៗឡើយ។ យ៉ាងណាមិញ កម្មដែលបុគ្គលកំពុងធ្វើ ក៏មិនទាន់ហុចផលភ្លាមៗដែរ ប៉ុន្តែកាលណាកម្មនោះហុចផលហើយ បុគ្គលនោះឯងរមែងសោកសៅដោយទុក្ខមានសភាពបែបនេះ” រួចទ្រង់តភ្ជាប់អនុសន្ធិសម្ដែងធម៌ដោយត្រាស់នូវគាថានេះថា៖
៧១. ន ហិ បាបំ កតំ កម្មំ, សជ្ជុ ខីរំវ មុច្ចតិ;
ឌហន្តំ ពាលមន្វេតិ, ភស្មច្ឆន្នោវ បាវកោ។
កម្មលាមកដែលជនពាលធ្វើហើយ មិនទាន់ឱ្យផលភ្លាមៗ ដូចទឹកដោះស្រស់ ដែលមិនទាន់ប្រែក្លាយ ដូច្នោះបាបកម្មនោះ តាមដុតបុគ្គលពាល ដូចរងើកភ្លើង ដែលបិទបាំងទុកដោយផេះដូច្នោះ។
អធិប្បាយសេចក្ដីនៃគាថា
ក្នុងបទថា តត្ថ សជ្ជុខីរំ វាតិ សេចក្ដីថា ទឹកដោះដែលទើបនឹងរិតចេញពីដោះមេគោក្នុងខណៈនោះឯង ដែលនៅមានកម្ដៅឧណ្ហៗ វាមិនទាន់ប្រែប្រួល (មិនទាន់កក ឬជូរ) ភ្លាមៗឡើយ។ នេះលោកចង់ពន្យល់ថា ទឹកដោះស្រស់ដែលគេទើបនឹងរិតចេញមក វាមិនទាន់លះបង់នូវសភាពដើមរបស់វាភ្លាមៗនោះទេ។ ដរាបណាគេមិនទាន់ដាក់មេជូរមានទឹកដោះជូរជាដើមចូលទៅ ឬដរាបណាវាមិនទាន់ដល់កាលកំណត់ដែលត្រូវផ្អូម វានៅតែរក្សាសភាពដើមសិន រួចទើបប្រែប្រួលតាមក្រោយ យ៉ាងណាមិញ បាបកម្ម ក៏ដូច្នោះដែរ កាលដែលបុគ្គលកំពុងធ្វើ វាមិនទាន់ហុចផលភ្លាមៗទេ។ ប្រសិនបើបាបកម្មហុចផលភ្លាមៗ (ដូចជាធ្វើបាបភ្លាម ឆេះភ្លាម) នោះមុខជាគ្មាននរណាហ៊ានធ្វើបាបឡើយ។
ដរាបណាខន្ធដែលកើតអំពីកុសល (រាងកាយក្នុងជាតិជាមនុស្ស) នៅមិនទាន់រលត់ ខន្ធនោះនៅតែជួយរក្សាបុគ្គលនោះសិន។ ប៉ុន្តែ កាលណាបើខន្ធនោះបែកធ្លាយទៅ (ស្លាប់) បាបកម្មក៏តាមទៅហុចផលក្នុងខន្ធដែលកើតក្នុងអបាយភូមិ រួចក៏តាមដុតរោលបុគ្គលពាលនោះឯង។
លោកសួរថា “តើប្រៀបដូចជាអ្វី?”
ឆ្លើយថា ភស្មច្ឆន្នោវ បាវកោ គឺប្រៀបដូចជាភ្លើងដែលគ្របដណ្ដប់ដោយផេះ។ ធម្មតាអង្កាម ឬរងើកភ្លើងដែលផេះគ្របពីលើ សូម្បីតែបុគ្គលដើរជាន់ ក៏វាមិនទាន់រលាកភ្លាមដែរ ព្រោះមានផេះបាំង ប៉ុន្តែវាតែងតែដុតកម្ដៅផេះនោះឱ្យក្ដៅ រួចក៏រោលរាលដុតស្បែក និងសាច់ បណ្តាលឱ្យក្ដៅខ្លាំងរហូតដល់ខួរក្បាលយ៉ាងណាមិញ បាបកម្មក៏ដូច្នោះដែរ វាតែងតែតាមដុតរោលបុគ្គលពាលដែលបានធ្វើវា មិនថាក្នុងជាតិទីពីរ ឬជាតិទីបី ក្នុងនរកជាដើម។
ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្ដែងធម៌ មហាជនជាច្រើនបានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផលជាដើម។
រឿងប្រេតពស់ ចប់ទី ១២
