#៧_រឿងឆត្តបាណិឧបាសក (ឆត្តបាណិឧបាសកវត្ថុ)
ព្រះសាស្តា កាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងវត្តជេតពន ក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ប្រារព្ធនូវឧបាសកម្នាក់ឈ្មោះ ឆត្តបាណិ ហើយត្រាស់សម្ដែងនូវព្រះធម្មទេសនានេះថា យថាបិ រុចិរំ បុប្ផំ ជាដើម។
នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានឧបាសកម្នាក់ឈ្មោះ ឆត្តបាណិ លោកជាអ្នកចេះដឹងព្រះត្រៃបិដក និងបានសម្រេចធម៌ជាព្រះអនាគាមី។ ជារៀងរាល់ព្រឹក លោកតែងតែរក្សាសីលឧបោសថ ហើយចូលទៅគាល់បម្រើព្រះសាស្តា។ តាមពិតទៅ សម្រាប់អរិយសាវកថ្នាក់ព្រះអនាគាមី ការរក្សាសីលឧបោសថដោយការសមាទានគឺមិនមានឡើយ ព្រោះលោកសម្រេចនូវព្រហ្មចរិយធម៌ និងបរិភោគតែមួយពេល (ឯកភត្តិកៈ) ដោយអំណាចនៃមគ្គធម៌រួចស្រេចទៅហើយ ដូចដែលមានពាក្យពោលថា៖ បពិត្រមហារាជ ឃដិការស្មូនឆ្នាំង ជាអ្នកបរិភោគតែមួយពេល ជាអ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចារី មានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ។ យ៉ាងនេះឯង ព្រះអនាគាមីទាំងឡាយ តែងតែជាអ្នកបរិភោគតែមួយពេល និងប្រព្រឹត្តព្រហ្មចារីជាប្រក្រតី។
ថ្ងៃមួយ ឆត្តបាណិឧបាសកបានចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំរួចអង្គុយស្ដាប់ធម្មកថា។ ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក៏បានយាងមកគាល់ព្រះសាស្តាដែរ។ ឆត្តបាណិឧបាសក ឃើញព្រះរាជាយាងមកដល់ ក៏ត្រិះរិះថា៖ តើអញគួរក្រោកឈរទទួល ឬក៏អត់? អញកំពុងតែអង្គុយនៅក្នុងសំណាក់នៃព្រះអគ្គរាជា (ព្រះពុទ្ធ) ការដែលអញឃើញបទេសរាជា (សេចក្ដីយោងដល់ស្ដេចផែនដី) ហើយក្រោកឈរទទួលនោះ គឺជារឿងមិនសមគួរឡើយ ទោះបីព្រះរាជាខឹងនឹងអញដែលមិនក្រោកឈរក៏ដោយ ក៏អញមិនក្រោកដែរ ព្រោះការក្រោកឈរទទួលព្រះរាជានោះ គឺបង្ហាញថាអញគោរពព្រះរាជាខ្លាំងជាងព្រះសាស្តា ដូច្នេះអញមិនក្រោកឈរឡើយ។
តាមធម្មតា បណ្ឌិតទាំងឡាយ កាលបើឃើញអ្នកណាម្នាក់អង្គុយក្នុងសំណាក់នៃបុគ្គលដែលគួរគោរពខ្ពង់ខ្ពស់ជាង ហើយមិនក្រោកឈរទទួលខ្លួន ក៏រមែងមិនខឹងឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះរាជាកាលបើឃើញឧបាសកមិនក្រោកឈរទទួល ក៏កើតសេចក្ដីខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំង តែទ្រង់ក៏ចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា រួចគង់ក្នុងទីដ៏សមគួរ។
ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបថា ព្រះរាជាកំពុងមានសេចក្ដីខឹង ទើបត្រាស់សរសើរគុណរបស់ឧបាសកថា៖ បពិត្រមហារាជ ឆត្តបាណិឧបាសកនេះ ជាបណ្ឌិត ជាអ្នកបានឃើញធម៌ ជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដក និងជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងអត្ថ និងអនត្ថ។ កាលបើព្រះរាជាបានស្ដាប់នូវសេចក្ដីសរសើរគុណសម្បត្តិរបស់ឧបាសកបែបនេះ ចិត្តដែលកំពុងតែខឹងក្រេវក្រោធ ក៏ប្រែជាទន់ភ្លន់ចុះវិញភ្លាមៗ។
នៅថ្ងៃមួយ ព្រះរាជាកាលដែលទ្រង់ស្ថិតនៅលើប្រាសាទ បានទតឃើញឆត្តបាណិឧបាសកដែលធ្វើភត្តកិច្ចរួច កាន់ឆត្រ និងពាក់ស្បែកជើងដើរកាត់ទីលានព្រះរាជវាំង ក៏មានព្រះរាជឱង្ការឱ្យគេទៅហៅឧបាសកនោះមក។ ឧបាសកក៏បានដោះឆត្រ និងដោះស្បែកជើងចេញ រួចចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ថ្វាយបង្គំ ហើយឈរក្នុងទីដ៏សមគួរ។
ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការសួរថា៖ នែឧបាសក ហេតុអ្វីបានជាអ្នកដោះឆត្រ និងស្បែកជើងចេញ?
ឧបាសកតបថា៖ កាលដែលខ្ញុំព្រះអង្គឮថាព្រះរាជាហៅ ទើបដោះចេញរួចមកគាល់នេះឯង។
ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា៖ ថ្ងៃនេះ អ្នកទើបតែស្គាល់ថាយើងជាស្ដេចឬ?
ឧបាសកតបថា៖ បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ខ្ញុំព្រះអង្គស្គាល់ថាទ្រង់ជាព្រះរាជាជានិច្ច។
ព្រះរាជាសួរដេញដោលថា៖ បើស្គាល់អញជាស្ដេច ចុះហេតុអ្វីបានជាកាលពីថ្ងៃមុន ពេលអង្គុយក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តា ឃើញយើងហើយអ្នកមិនក្រោកឈរទទួល?
ឧបាសកក្រាបបង្គំទូលថា៖ បពិត្រមហារាជ ក្នុងខណៈនោះ ខ្ញុំព្រះអង្គអង្គុយនៅក្នុងសំណាក់នៃព្រះអគ្គរាជា (ព្រះពុទ្ធ) បើក្រោកឈរទទួលបទេសរាជា (ស្ដេចផែនដី) នោះ ហាក់ដូចជាបង្ហាញនូវសេចក្ដីមិនគោរពចំពោះព្រះសាស្តា ដូច្នេះហើយទើបខ្ញុំព្រះអង្គ មិនក្រោកឈរ។
ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា៖ អើ! រឿងហ្នឹងទុកមួយឡែកចុះ។ ឮថាអ្នកជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងអត្ថ និងអនត្ថ ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ និងជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដក ចូរអ្នកមកបង្រៀនធម៌ដល់ពួកស្រីស្នំក្នុងវាំងយើងចុះ។
ឧបាសកតបថា៖ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនអាចធ្វើបានទេ ព្រះអង្គ។
ព្រះរាជាសួរថា៖ តើមកពីហេតុអ្វី?
ឧបាសកក្រាបទូលថា៖ ព្រះរាជវាំងជាកន្លែងមានទោសច្រើន (មហាសាវជ្ជំ) រឿងល្អ និងអាក្រក់នៅក្នុងទីនោះសុទ្ធតែជារឿងធ្ងន់ធ្ងរ។
ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា៖ កុំនិយាយអ៊ីចឹងអី កុំបារម្ភពីរឿងដែលអ្នកមិនក្រោកឈរទទួលយើងកាលពីថ្ងៃមុនអី។
ឧបាសកនៅតែបដិសេធថា៖ បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ទីកន្លែងរបស់គ្រហស្ថ គឺជាទីដែលមានទោសច្រើន ដូច្នេះ សូមទ្រង់និមន្តព្រះសង្ឃមួយអង្គមកសម្ដែងធម៌វិញចុះ។
ព្រះរាជាយល់ព្រម រួចយាងទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា ក្រាបបង្គំទូលសុំថា៖ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះនាងមល្លិកា និងព្រះនាងវាសភខត្តិយា ចង់រៀនធម៌ សូមព្រះអង្គនិមន្តទៅកាន់វាំងរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាជាមួយនឹងភិក្ខុ ៥០០ អង្គជាប្រចាំ ដើម្បីសម្ដែងធម៌ដល់ពួកនាងចុះ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា៖ បពិត្រមហារាជ ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនដែលមានការយាងទៅកាន់ទីណាមួយជាប្រចាំនោះទេ។ ព្រះរាជាក៏ទូលសុំភិក្ខុមួយអង្គជំនួសវិញ ព្រះសាស្តាក៏បានប្រគល់ភារៈនេះដល់ព្រះអានន្ទត្ថេរ។
ព្រះអានន្ទត្ថេរ បានទៅសម្ដែងធម៌ដល់ព្រះនាងទាំងពីរជាប្រចាំ។ ក្នុងចំណោមនោះ ព្រះនាងមល្លិកា ទ្រង់យកព្រះទ័យទុកដាក់រៀនសូត្រ សូត្ររំលឹក និងចាំបានយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។ ចំណែកព្រះនាងវាសភខត្តិយា មិនយកព្រះទ័យទុកដាក់ មិនសូត្ររំលឹក និងមិនអាចចាំមេរៀនដែលបានរៀនឡើយ។
ថ្ងៃមួយ ព្រះសាស្តាត្រាស់សួរព្រះថេរៈថា៖ ម្នាលអានន្ទ តើឧបាសិកាទាំងពីររៀនធម៌យ៉ាងម៉េចដែរ?
ព្រះអានន្ទតបថា៖ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះនាងមល្លិកាយកចិត្តទុកដាក់រៀនសូត្រ សូត្ររំលឹក និងចាំបានល្អណាស់ ប៉ុន្តែចំណែកព្រះញាតិរបស់ព្រះអង្គ (ព្រះនាងវាសភខត្តិយា) មិនយកចិត្តទុកដាក់ មិនសូត្ររំលឹក និងចាំមិនបានឡើយ។
ព្រះសាស្តាបានស្ដាប់ពាក្យព្រះថេរៈហើយ ក៏ត្រាស់ថា៖ ម្នាលអានន្ទ ធម៌ដែលតថាគតសម្ដែងហើយ បើបុគ្គលមិនយកចិត្តទុកដាក់ស្ដាប់ មិនរៀនសូត្រ មិនសូត្ររំលឹក និងមិនយកទៅសម្ដែងបន្តទេ ធម៌នោះក៏មិនមានផល ដូចជាផ្កាដែលមានពណ៌ល្អតែមិនមានក្លិនដូច្នោះឯង ប៉ុន្តែបើបុគ្គលយកចិត្តទុកដាក់ស្ដាប់ជាដើម ធម៌នោះរមែងមានផលច្រើន និងមានអានិសង្សច្រើន រួចទ្រង់ត្រាស់សម្ដែងនូវគាថាទាំងពីរនេះថា៖
៥១. យថាបិ រុចិរំ បុប្ផំ, វណ្ណវន្តំ អគន្ធកំ;
ឯវំ សុភាសិតា វាចា, អផលា ហោតិ អកុព្វតោ។
ផ្កាឈើមានទ្រង់ទ្រាយល្អ មានពណ៌ តែគ្មានក្លិន រមែងមិនក្រអូបដល់អ្នកដែលទ្រទ្រង់ ដូចម្តេចមិញ វាចាជាសុភាសិត រមែងគ្មានផលដល់អ្នកដែលមិនធ្វើតាម ដូច្នោះ។
៥២. យថាបិ រុចិរំ បុប្ផំ, វណ្ណវន្តំ សុគន្ធកំ;
ឯវំ សុភាសិតា វាចា, សផលា ហោតិ សុកុព្វតោ។
ផ្កាឈើដែលមានទ្រង់ទ្រាយល្អ មានពណ៌ មានក្លិន រមែងក្រអូបដល់អ្នកដែលទ្រទ្រង់ ដូចម្តេចមិញ វាចាជាសុភាសិត រមែងមានផលដល់អ្នកដែលធ្វើតាមដោយគោរព ដូច្នោះឯង។
#អធិប្បាយគាថា
ក្នុងទីនោះ ពាក្យថា រុចិរំ មានន័យថា ស្អាត ឬល្អមើល។ ពាក្យថា វណ្ណវន្តំ គឺបរិបូណ៌ដោយពណ៌ និងសណ្ឋានដ៏វិចិត្រ។ ពាក្យថា អគន្ធកំ គឺសំដៅលើផ្កាដែលមិនមានក្លិនក្រអូប ដូចជាផ្កាប៉ាលិភទ្ទកៈ (ផ្កាអង្គារបុស្ស) ផ្កាគិរិកណ្ណិកា (ផ្កាអញ្ចាញ) និងផ្កាជយសុមនា (ផ្កាឈបក្កៈ) ជាដើម។
ពាក្យថា ឯវំ សុភាសិតា វាចា សំដៅយកព្រះពុទ្ធវចនៈក្នុងព្រះត្រៃបិដក ដែលជាវាចាសុភាសិត។ ព្រះត្រៃបិដកនោះ ប្រៀបដូចជាផ្កាដែលបរិបូណ៌ដោយពណ៌ និងសណ្ឋាន តែមិនមានក្លិនក្រអូប (សម្រាប់អ្នកមិនប្រតិបត្តិ)។ ផ្កាដែលមិនមានក្លិន ទោះបីបុគ្គលណាយកមកស៊កសៀតដោតផ្កានោះ ក៏មិនអាចជះក្លិនក្រអូបមកលើរាងកាយរបស់អ្នកនោះបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ព្រះពុទ្ធវចនៈនេះក៏ដូច្នោះដែរ ចំពោះបុគ្គលណាដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់ស្ដាប់ មិនសិក្សាប្រតិបត្តិឱ្យត្រឹមត្រូវតាមលំដាប់លំដោយ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនធ្វើ (អកុព្វតោ) នូវកិច្ចដែលគួរធ្វើក្នុងធម៌នោះ ព្រះធម៌នោះក៏មិនអាចនាំមកនូវក្លិននៃសុតៈ (ការចេះដឹង) ក្លិននៃវាចា (ការសម្ដែង) និងក្លិននៃបដិបត្តិ (ការអនុវត្ត) ដល់បុគ្គលនោះបានឡើយ គឺរមែងជាធម៌មិនមានផល (អផលា)។ ហេតុនេះ ទើបមានពាក្យពោលថា៖ ឯវំ សុភាសិតា វាចា, អផលា ហោតិ អកុព្វតោ។
ពាក្យថា សគន្ធកំ សំដៅលើផ្កាដែលមានក្លិនក្រអូប ដូចជាផ្កាចម្ប៉ា និងផ្កាឈូកខៀវជាដើម។ ពាក្យថា ឯវំ (យ៉ាងនោះដែរ) មានសេចក្ដីថា ដូចជាផ្កាដែលមានក្លិនក្រអូប កាលបើបុគ្គលយកមកស៊កសៀតលើរាងកាយ ក្លិនក្រអូបនោះក៏រមែងផ្សព្វផ្សាយពេញរាងកាយ យ៉ាងណាមិញ ព្រះពុទ្ធវចនៈក្នុងព្រះត្រៃបិដកដែលជាវាចាសុភាសិត ក៏ដូច្នោះដែរ។
ពាក្យថា កុព្វតោ សំដៅលើបុគ្គលដែលយកចិត្តទុកដាក់ស្ដាប់ និងសិក្សាប្រតិបត្តិនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើក្នុងធម៌នោះ ព្រះធម៌នោះរមែងមានផល (សផលា) ដល់បុគ្គលនោះ ព្រោះនាំមកនូវក្លិននៃសុតៈ ក្លិននៃវាចា និងក្លិននៃបដិបត្តិ គឺជាធម៌មានផលច្រើន និងមានអានិសង្សច្រើន។
ក្នុងទីបំផុតនៃទេសនា ជនជាច្រើនបានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផលជាដើម ព្រះធម្មទេសនាបានក្លាយជាប្រយោជន៍ដល់មហាជនយ៉ាងច្រើន។
រឿងឆត្តបាណិឧបាសក ចប់ទី ៧។
