ត្រៃភព

**ត្រៃភព** ឬភពទាំង ៣ នៅក្នុងគតិព្រះពុទ្ធសាសនា គឺជាទីតាំងឬលំនៅឋានដែលសត្វលោកទាំងឡាយតែងតែអន្ទោលកើតស្លាប់វិលវល់នៅក្នុងវដ្តសង្សារ។ ភពទាំង ៣ នេះត្រូវបានបែងចែកទៅតាមកម្រិតនៃកម្ម និងកិលេសរបស់សត្វលោក និង មានសរុប ៣១ ភូមិ ដែលមានរៀបរាប់ដូចខាងក្រោម៖

### ១. កាមភព គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់សត្វដែលនៅជាប់ជំពាក់យ៉ាងខ្លាំងនឹងកាមគុណទាំង ៥ (រូប សំឡេង ក្លិន រស និងផស្សៈ)។ កាមភពមានសរុប **១១ ភូមិ** ដែលចែកចេញជា៣កម្រិតធំៗ៖

* **អបាយភូមិ (៤ ភូមិ)៖** ជាទីកន្លែងដែលមានតែសេចក្តីទុក្ខលំបាក និងគ្មានសេចក្តីសុខ រួមមាន នរក តិរច្ឆាន ប្រេត និងអសុរកាយ។ សត្វដែលទៅកើតនៅទីនោះដោយសារអកុសលកម្ម។

* **មនុស្សលោក (១ ភូមិ)៖** ជាភូមិរបស់មនុស្ស ដែលមានទាំងសេចក្តីសុខ និងសេចក្តីទុក្ខលាយឡំគ្នា ជាទីកន្លែងដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការសាងបុណ្យកុសល និងការប្រតិបត្តិធម៌។

* **ទេវលោក ឬឋានសួគ៌ (៦ ភូមិ)៖** ជាទីកន្លែងដែលពោរពេញដោយសេចក្តីសុខ និងកាមគុណដ៏ល្អប្រណីត រួមមាន ចាតុម្មហារាជិកា តាវត្តិង្ស យាមា តុសិត និម្មានរតី និងបរនិម្មិតវសវត្តី។ សត្វដែលបានទៅកើតនៅទីនេះ ដោយសារការសាងទាន សីល និងកុសលកម្មផ្សេងៗ។

### ២. រូបភព គឺជាភពដែលជាទីស្នាក់នៅរបស់**រូបព្រហ្ម** ដែលជាសត្វមានរូបរាងល្អប្រណីត និងមិនជាប់ជំពាក់នឹងកាមគុណឡើយ។ សត្វដែលទៅកើតនៅភពនេះ លុះត្រាតែបានចម្រើនសមថកម្មដ្ឋានរហូតបានសម្រេច **រូបឈាន**។ រូបភពមានសរុប **១៦ ភូមិ** ដែលបែងចែកទៅតាមកម្រិតនៃឈានដែលបានសម្រេច៖

* **បឋមជ្ឈានភូមិ (៣ ភូមិ)៖** សម្រាប់អ្នកសម្រេចឈានទី១។

• ព្រហ្មបារិសជ្ជា៖ ព្រហ្មដែលជាបរិវារ ឬជាអ្នកបម្រើរបស់មហាព្រហ្ម។

• ព្រហ្មបុរោហិតា៖ ព្រហ្មដែលជាទីប្រឹក្សា ឬជាអ្នកមុខអ្នកការ (ដូចជាបុរោហិត)។

• មហាព្រហ្មា៖ ព្រហ្មដែលមានអានុភាពខ្លាំងក្លា និងមានរូបឆោមស្អាតជាងគេក្នុងជាន់នេះ។

* **ទុតិយជ្ឈានភូមិ (៣ ភូមិ)៖** សម្រាប់អ្នកសម្រេចឈានទី២។

• បរិត្តាភា៖ ព្រហ្មដែលមានពន្លឺតិច (ពន្លឺរាយៗ)។

• អប្បមាណាភា៖ ព្រហ្មដែលមានពន្លឺច្រើនឥតគណនា។

• អាភស្សរា៖ ព្រហ្មដែលមានពន្លឺភ្លឺផ្លេកៗ ចេញពីសរីរាង្គ។

* **តតិយជ្ឈានភូមិ (៣ ភូមិ)៖** សម្រាប់អ្នកសម្រេចឈានទី៣។

• បរិត្តសុភា៖ ព្រហ្មដែលមានរស្មីល្អប្រណីត តែនៅមានកម្រិតតិចតួច។

• អប្បមាណសុភា៖ ព្រហ្មដែលមានរស្មីល្អប្រណីត រកប្រមាណមិនបាន។

• សុភកិណ្ហា៖ ព្រហ្មដែលមានរស្មីច្របល់ចូលគ្នាជាដុំៗ សាយភាយពាសពេញរាងកាយ។

* **ចតុត្ថជ្ឈានភូមិ (៧ ភូមិ)៖** សម្រាប់អ្នកសម្រេចឈានទី៤ (ក្នុងនោះមាន៥ភូមិហៅថា សុទ្ធាវាស ជាទីលំនៅរបស់ព្រះអនាគាមីបុគ្គល និងមានមួយភូមិហៅថា អសញ្ញសត្វ គឺជាព្រហ្មដែលមានតែរូប តែគ្មានចិត្ត)។

ក. ភូមិទូទៅ (២ ភូមិ):

• វេហប្ផតា៖ ព្រហ្មដែលមានផលនៃបុណ្យដ៏ធំធេង និងមានសេចក្តីសុខក្នុងឈានខ្ពង់ខ្ពស់។

• អសញ្ញសត្តា៖ ព្រហ្មដែលមានតែរូបកាយ តែ គ្មានវិញ្ញាណ (គ្មានចិត្ត) (ច្រើនហៅថា ព្រហ្មរូបសំណាក)។

ខ. សុទ្ធាវាសភូមិ ៥ (ទីលំនៅរបស់ព្រះអនាគាមី):

• អវិហា៖ ភូមិដែលមិនសាបសូន្យពីសម្បត្តិរបស់ខ្លួន (ព្រហ្មដែលមិនលះបង់ទីលំនៅដោយងាយ)។

• អតប្បា៖ ភូមិដែលមិនមានសេចក្ដីក្ដៅក្រហាយ (មានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់)។

• សុទស្សា៖ ភូមិដែលមានការមើលឃើញច្បាស់លាស់ (រូបរាងស្អាតបាត និងឃើញធម៌ច្បាស់)។

• សុទស្សី៖ ភូមិដែលមានការយល់ឃើញយ៉ាងប្រសើរ។

• អកនិដ្ឋា៖ ភូមិដែលមានគុណសម្បត្តិមិនទាបជាងភូមិណាទាំងអស់ (ជាភូមិខ្ពស់បំផុតនៃរូបព្រហ្ម)។

### ៣. អរូបភព គឺជាទីស្នាក់នៅរបស់**អរូបព្រហ្ម** ដែលជាសត្វមានតែនាមក្ខន្ធ (មានតែចិត្ត និងចេតសិក) ពោលគឺគ្មានរូបរាងកាយឡើយ។ សត្វដែលបានទៅកើតនៅភពនេះ ត្រូវតែជាអ្នកដែលប្រព្រឹត្តអរូបកម្មដ្ឋានរហូតបានសម្រេច **អរូបឈាន** ដោយនឿយណាយនឹងការមានរូបរាងកាយ។ អរូបភពមានសរុប **៤ ភូមិ**៖

* **អាកាសានញ្ចាយតនភូមិ៖** យកអាកាសគ្មានទីបំផុតជាអារម្មណ៍។

* **វិញ្ញាណញ្ចាយតនភូមិ៖** យកវិញ្ញាណគ្មានទីបំផុតជាអារម្មណ៍។

* **អាកិញ្ចញ្ញាយតនភូមិ៖** យកភាពទទេស្អាត (គ្មានអ្វីបន្តិចសោះ) ជាអារម្មណ៍។

* **នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនភូមិ៖** ជាភូមិដែលសត្វមានសញ្ញាក៏មិនមែន គ្មានសញ្ញាក៏មិនមែន (ចិត្តល្អិតរហូតស្ទើរតែគ្មានការដឹង)។

ភពទាំងបីនេះនៅតែស្ថិតក្នុងច្បាប់ត្រៃលក្ខណ៍ (អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា) ពោលគឺមិនទាន់រួចចាកផុតពីសេចក្តីទុក្ខ និងការវិលវល់នៅឡើយ។ មានតែការប្រតិបត្តិវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន ដើម្បីកម្ចាត់កិលេសឲ្យអស់រលីងទើបអាចកាត់ផ្តាច់ការកើតក្នុងត្រៃភព និងឈានដល់សេចក្តីស្ងប់ពិតប្រាកដគឺ **ព្រះនិព្វាន** បាន។

--------------------------------------

© ភិក្ខុ គឿន ប៊ុនធី | Posted: 14 May 2026