៨. រឿងកសិករ
ន តំ កម្មំ កតំ សាធូតិ ព្រះសាស្តា កាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងជេតវនារាម ទ្រង់ប្រារព្ធនូវកសិករម្នាក់ ហើយត្រាស់នូវព្រះធម៌ទេសនានេះ។
ឮថា កសិករម្នាក់នោះ កំពុងភ្ជួរស្រែមួយកន្លែង នៅមិនឆ្ងាយពីក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ មានពួកចោរបានលួចចូលទៅក្នុងនគរតាមផ្លូវបង្ហូរទឹក រួចបានជីករូងក្នុងផ្ទះរបស់ត្រកូលអ្នកមានម្នាក់ លួចយកទ្រព្យសម្បត្តិមាសប្រាក់ជាច្រើន រួចក៏ត្រឡប់ចេញមកវិញតាមផ្លូវបង្ហូរទឹកនោះដដែល។ ចោរម្នាក់ក្នុងចំណោមនោះ មានបំណងចង់បញ្ឆោតមិត្តភក្តិ ក៏បានយកថង់ប្រាក់មួយពាន់ (សហស្សត្ថវិកា) មករុំទុកនឹងចង្កេះ រួចធ្វើដំណើរទៅកាន់ស្រែនោះ ដើម្បីបែងចែកទ្រព្យគ្នា។ ខណៈដែលកំពុងដើរចេញទៅ ថង់ប្រាក់នោះក៏បានជ្រុះចេញពីចង្កេះ ប៉ុន្តែចោរនោះមិនដឹងខ្លួនឡើយ។
ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះសាស្តាកាលដែលទ្រង់ពិចារណាត្រួតពិនិត្យមើលសត្វលោកក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ទ្រង់បានទតឃើញកសិករនោះ ចូលមកក្នុងបណ្ដាញញាណរបស់ព្រះអង្គ។ កាលដែលទ្រង់ពិចារណាថា "តើនឹងមានរឿងអ្វីកើតឡើង?" ក៏ទ្រង់ទតឃើញហេតុការណ៍យ៉ាងនេះថា៖
"កសិករនេះ នឹងទៅភ្ជួរស្រែតាំងពីព្រលឹម ចំណែកឯម្ចាស់ទ្រព្យក៏នឹងដើរតាមដានជើងចោរមក ហើយនឹងឃើញថង់ប្រាក់ដែលជ្រុះចេញពីចង្កេះចោរនោះ រួចពួកគេនឹងចាប់កសិករនេះ។ ក្រៅពីតថាគតទៅ មិនមាននរណាម្នាក់អាចធ្វើជាសាក្សីដល់គាត់បានឡើយ ហើយកសិករនេះទៀតសោត ក៏មានឧបនិស្ស័យនៃសោតាបត្តិមគ្គផងដែរ ហេតុនេះ តថាគតគួរតែទៅទីនោះ"។
ចំណែកឯកសិករនោះ ក៏បានទៅភ្ជួរស្រែតាំងពីព្រលឹមមែន។ ព្រះសាស្តាទ្រង់មានព្រះអានន្ទត្ថេរជាបច្ឆាសមណៈ បានយាងទៅកាន់ទីនោះ។ កសិករកាលបើឃើញព្រះសាស្តា ក៏បានចូលទៅថ្វាយបង្គំ រួចក៏ត្រឡប់មកភ្ជួរស្រែវិញ។
ព្រះសាស្តា ទ្រង់មិនបានមានព្រះតម្រាស់អ្វីទៅកាន់កសិករនោះឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់បានយាងទៅកាន់កន្លែងដែលថង់ប្រាក់នោះជ្រុះ កាលបើទតឃើញហើយ ទើបត្រាស់ទៅកាន់ព្រះអានន្ទត្ថេរថា៖
"ម្នាលអានន្ទ ចូរអ្នកមើលចុះ នោះគឺជាអាសីវិសៈ (សំដៅលើថង់ប្រាក់)"។
ព្រះអានន្ទត្ថេរក្រាបទូលថា៖ "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គឃើញហើយ គឺជាពស់ដែលមានពិសដ៏ខ្លាំងក្លា (ឃោរវិសោ) ណាស់"។
កសិករ កាលបើបានស្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏គិតថា៖ "ទីនេះជាកន្លែងដែលអញត្រូវត្រេចទៅមក មិនថាពេលវេលាសមគួរ ឬមិនសមគួរឡើយ ឮថាទីនេះមានអាសីវិសៈ (ពស់វែក) ផង"។ កាលបើព្រះសាស្តាមានព្រះតម្រាស់ត្រឹមប៉ុណ្ណោះហើយយាងចេញទៅ កសិករក៏គិតថា "អញនឹងសម្លាប់វា" រួចក៏កាន់ជំពាម ដើរទៅកាន់ទីនោះ ក៏ស្រាប់តែឃើញថង់ប្រាក់មួយពាន់។ គេគិតថា៖ "ព្រះសាស្តាមានព្រះតម្រាស់សំដៅយករបស់នេះឯង" រួចក៏រើសយកថង់ប្រាក់នោះត្រឡប់មកវិញ ប៉ុន្តែដោយភាពជាអ្នកមិនឆ្លាត គេក៏ដាក់ថង់ប្រាក់នោះទុកនៅកន្លែងមួយចំហៀង រួចយកដីលុបពីលើ ហើយក៏ត្រឡប់ទៅភ្ជួរស្រែវិញ។
លុះដល់វេលាភ្លឺច្បាស់ ពួកមនុស្សកាលបើឃើញទង្វើដែលពួកចោរបានធ្វើនៅក្នុងផ្ទះ ក៏នាំគ្នាដើរតាមដានជើងរហូតមកដល់ស្រែនោះ ក៏បានឃើញកន្លែងដែលពួកចោរបែងចែកទ្រព្យគ្នា និងបានឃើញដានជើងរបស់កសិករ។ ពួកគេដើរតាមដានជើងនោះទៅ ក៏ឃើញកន្លែងដែលលាក់ថង់ប្រាក់ រួចក៏កាយដីចេញឃើញថង់ប្រាក់នោះមែន។ ពួកគេក៏នាំគ្នាគំរាមកំហែង និងវាយដំកសិករនោះថា៖ "អ្នកឯងប្លន់ផ្ទះគេហើយ មកធ្វើជានៅភ្ជួរស្រែធ្វើមិនដឹង!" រួចក៏ចាប់ចងបញ្ជូនទៅថ្វាយព្រះរាជា។
ព្រះរាជា កាលបើជ្រាបរឿងរ៉ាវនោះហើយ ក៏បង្គាប់ឱ្យសម្លាប់កសិករនោះចោល។ ពួកបុរសរបស់ព្រះរាជា (រាជបុរិស) ក៏ចាប់កសិករនោះចងស្លាបសេក រួចបណ្ដើរទៅកាន់ទីពិឃាត ទាំងវាយនឹងរំពាត់រៀងតាមផ្លូវ។ កសិករនោះ កាលដែលត្រូវគេវាយនឹងរំពាត់ មិនបានពោលពាក្យអ្វីផ្សេងឡើយ ក្រៅតែពីពោលដដែលៗថា៖ "បស្សានន្ទ, អាសីវិសោតិ, បស្សាមិ ភគវា ឃោរវិសោតិ" (ម្នាលអានន្ទ ចូរមើលចុះ ពស់វែក! បពិត្រព្រះភគវា ខ្ញុំព្រះអង្គឃើញហើយ ជាពស់មានពិសដ៏ខ្លាំងក្លា!)។
គ្រានោះ ពួកបុរសរបស់ព្រះរាជា ក៏សួរថា៖ "ហេតុអ្វីបានជាអ្នកឯងពោលពាក្យរបស់ព្រះសាស្តា និងព្រះអានន្ទត្ថេរយ៉ាងនេះ? តើមានរឿងអ្វី?"។ កសិករតបថា៖ "បើសិនជាខ្ញុំបានជួបព្រះរាជា ខ្ញុំនឹងក្រាបទូលប្រាប់"។ ពួកគេក៏នាំកសិករនោះទៅកាន់សំណាក់ព្រះរាជា ហើយក្រាបទូលរឿងរ៉ាវនោះ។ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា៖ "ហេតុអ្វីបានជាអ្នកពោលយ៉ាងនេះ?"។ កសិករក្រាបទូលថា៖ "បពិត្រមហារាជ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនមែនជាចោរទេ" រួចក៏រៀបរាប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់ តាំងពីពេលចេញមកភ្ជួរស្រែរហូតមកដល់ពេលនេះថ្វាយព្រះរាជា។
ព្រះរាជា កាលបើបានស្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ត្រាស់ថា៖ "អ្នកដ៏ចម្រើនអើយ បុរសម្នាក់នេះយកព្រះសាស្តាដែលជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងលោកមកធ្វើជាសាក្សី មិនសមបើពួកយើងទម្លាក់កំហុសដាក់គេឡើយ អញនឹងដឹងនូវទង្វើដែលត្រូវធ្វើក្នុងរឿងនេះ" រួចក៏នាំកសិករនោះទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តាក្នុងវេលាត្រប់ៗ (ល្ងាច) ហើយក្រាបទូលសួរថា៖
"បពិត្រព្រះភគវា តើព្រះអង្គ និងព្រះអានន្ទត្ថេរ ពិតជាបានយាងទៅកាន់កន្លែងភ្ជួរស្រែរបស់កសិករនេះមែនដែរឬទេ?"
"មែនហើយ មហារាជ"។
"តើព្រះអង្គបានទតឃើញអ្វីក្នុងទីនោះ?"
"ឃើញថង់ប្រាក់មួយពាន់ មហារាជ"។
"កាលបើទតឃើញហើយ តើព្រះអង្គមានព្រះតម្រាស់ដូចម្ដេច?"
"តថាគតបានពោលនូវពាក្យបែបនេះៗ មហារាជ"។
ព្រះរាជាក្រាបទូលថា៖ "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បើសិនជាបុរសម្នាក់នេះ មិនបានយកព្រះអង្គមកធ្វើជាសាក្សីទេ គេមុខជាមិនមានជីវិតរស់នៅឡើយ ប៉ុន្តែដោយសារគេបានពោលពាក្យដែលព្រះអង្គបានត្រាស់ ទើបគេបានជីវិតត្រឡប់មកវិញ"។
ព្រះសាស្តា កាលបើបានស្ដាប់ហើយ ក៏ត្រាស់ថា៖ "មែនហើយ មហារាជ តថាគតពោលពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណោះហើយក៏យាងចេញមក ធម្មតាថាបណ្ឌិត មិនគួរធ្វើនូវកម្មណាដែលធ្វើហើយនាំឱ្យក្ដៅក្រហាយតាមក្រោយនោះឡើយ" រួចទ្រង់បន្តសាច់រឿង និងសម្ដែងធម៌ដោយត្រាស់នូវព្រះគាថានេះថា៖
៦៧. ន តំ កម្មំ កតំ សាធុ, យំ កត្វា អនុតប្បតិ;
យស្ស អស្សុមុខោ រោទំ, វិបាកំ បដិសេវតិ។
បុគ្គលធ្វើកម្មណាហើយ រមែងក្តៅក្រហាយ ឬមានមុខប្រឡាក់ដោយទឹកភ្នែកស្រែកយំទទួលផលនៃកម្មណា កម្មដែលគេធ្វើហើយនោះ ឈ្មោះថាជាកម្មមិនល្អឡើយ។
#អធិប្បាយន័យនៃព្រះគាថា (អដ្ឋកថា)
ក្នុងបទថា ន តំ កម្មំ នោះ មានសេចក្ដីថា កម្មណាដែលជាកម្មមានទុក្ខជាលទ្ធផល (ទុក្ខុទ្រយំ) ដែលអាចបណ្តាលឱ្យទៅកើតក្នុងអបាយភូមិមាននរកជាដើម កាលបើបុគ្គលបានធ្វើរួចហើយ តែងរលឹកនឹកឃើញរឿយៗ ហើយក្នុងខណៈដែលរលឹកឃើញម្តងៗ តែងតែក្ដៅក្រហាយ (អនុតប្បតិ) និងសោកសៅ (អនុសោចតិ) ជានិច្ច កម្មដែលបុគ្គលធ្វើនោះ លោកហៅថា ន សាធុ គឺមិនល្អ មិនប្រពៃ និងមិនមានប្រយោជន៍ឡើយ។
បទថា យស្ស អស្សុមុខោ មានសេចក្ដីថា បុគ្គលណាមានមុខជោកទៅដោយទឹកភ្នែក កាលដែលកំពុងយំសោកផង រមែងទទួលសោយនូវផល (វិបាក) នៃកម្មនោះឯង។
ក្នុងពេលបញ្ចប់សេចក្ដីទេសនា កសិករដែលជាឧបាសកនោះ ក៏បានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផល។ សូម្បីតែភិក្ខុទាំងឡាយដែលបានមកប្រជុំគ្នា ក៏បានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផលជាដើមយ៉ាងច្រើនកុះករដែរ។
រឿងកសិករ ចប់ទី ៨។
