«ភាគទី១០»
លោកគ្រូគង្វាល ដឺ ស៊ីលវ៉ា បានលើកឡើងថា ព្រះជាម្ចាស់មាន «បុគ្គលិកលក្ខណៈ» (គឺព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យស្រឡាញ់ អាណិត ក្រោធ និងស្តាប់ឮ។ ការណ៍នេះធ្វើឱ្យមនុស្សមានទំនាក់ទំនងផ្លូវចិត្តយ៉ាងជិតដិតជាមួយព្រះ។ លោករិះគន់ពុទ្ធសាសនាថា ការគោរព «ព្រះធម៌» ឬ «ច្បាប់ធម្មជាតិ» ដែលគ្មានរូបរាង គ្មានអារម្មណ៍ គ្មានចិត្តគំនិត ធ្វើឱ្យមនុស្សប្រៀបដូចជារស់នៅក្នុងពិភពលោកដ៏ត្រជាក់ស្រេប គ្មានទីពឹងផ្អែកខាងវិញ្ញាណពិតប្រាកដ។
ព្រះភិក្ខុ គុណានន្ទ បានតតាំងថា ការដែលសន្មតថា «សច្ចធម៌កំពូលនៃសកលលោកមានអារម្មណ៍ដូចមនុស្ស» (ស្រឡាញ់ ស្អប់ ក្រោធ) គឺជាការទាញទម្លាក់ភាពវិសុទ្ធនៃសច្ចធម៌ឱ្យមកត្រឹមក្របខណ្ឌនៃកិលេសមនុស្ស។ ព្រះអង្គពន្យល់ថា ច្បាប់ធម្មជាតិ (ឧទាហរណ៍៖ ច្បាប់កម្មផល ឬច្បាប់ទំនាញផែនដី) ធ្វើការដោយភាពត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៌ និងស្មើភាពគ្នាគ្រប់ពេលវេលា មិនលំអៀងទៅតាមពាក្យអង្វរករ ឬការសូត្របន់ស្រន់របស់នរណាម្នាក់ឡើយ។ នេះទើបជាយុត្តិធម៌ដ៏ពិតប្រាកដនៃសកលលោក។
ភាគីគ្រីស្តបានលើកឡើងថា ព្រះជាម្ចាស់បង្កើតរបស់របរស្អាតៗ អាហារឆ្ងាញ់ៗ និងភាពរីករាយក្នុងលោកមក គឺដើម្បីឱ្យមនុស្សរីករាយនឹងវាក្រោមសេចក្តីដឹងគុណចំពោះព្រះ។ ពួកគេបានរិះគន់ពុទ្ធសាសនាថា ការចាត់ទុក «តណ្ហា» (សេចក្តីប្រាថ្នា) និងកាមគុណទាំង ៥ ថាជាប្រភពនៃសេចក្តីទុក្ខ ហើយបង្រៀនឱ្យមនុស្សលះបង់វាចោល (តាមគោលការណ៍អរិយសច្ច) គឺជាការបដិសេធតម្លៃនៃជីវិត និងធ្វើឱ្យមនុស្សមិនអាចសោយសុខនឹងរបស់ដែលធម្មជាតិបានប្រទានឱ្យ។
ព្រះភិក្ខុ គុណានន្ទ បានពន្យល់បកស្រាយភ្លាមៗថា ពុទ្ធសាសនាមិនមែនជាលទ្ធិធ្វើទារុណកម្មខ្លួនឯង (អត្តកិលមថានុយោគ) នោះឡើយ ព្រោះព្រះពុទ្ធបានបដិសេធផ្លូវហួសហេតុនេះរួចទៅហើយ ហើយណែនាំឱ្យដើរតាម «ផ្លូវកណ្តាល» (មជ្ឈិមា បដិបទា)។ ព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា ការដាស់តឿនឱ្យស្គាល់ «ទោសនៃតណ្ហា» ពីព្រោះក្តីសុខដែលកើតចេញពីកាមគុណខាងក្រៅ ជារបស់មិនទៀងទាត់ កាលណាវាប្រែប្រួលទៅ វានឹងបង្កើតជាសេចក្តីទុក្ខភ្លាមៗ។ ការគ្រប់គ្រងចំណង់ និងការស្វែងរកសេចក្តីស្ងប់ពីខាងក្នុងចិត្ត ទើបជាសេរីភាព និងសេចក្តីសុខដ៏ស្ថិតស្ថេរ មិនមែនជាការរស់នៅធ្វើជាទាសករនៃចំណង់មិនចេះចប់មិនចេះហើយនោះទេ។
លោកគ្រូគង្វាល ដឺ ស៊ីលវ៉ា បានលើកឡើងថា គ្រីស្តសាសនាគឺជាសាសនាពិត ព្រោះវាបានរីករាលដាលពីតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាទៅកាន់ចក្រភពរ៉ូម និងគ្របដណ្តប់ទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុប ព្រមទាំងពិភពលោកទាំងមូល ដោយនាំមកនូវវិទ្យាសាស្ត្រ និងភាពជឿនលឿន។ លោកអះអាងថា នេះជាភស្តុតាងដែលបង្ហាញពី «ការដឹកនាំ និងពរជ័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់» លើសាសនានេះ។
ព្រះភិក្ខុ គុណានន្ទ បានបដិសេធភ្លាមៗថា ការរីកចម្រើននៃដែនដី ឬចំនួនអ្នកជឿ មិនមែនជាខ្នាតវាស់វែង «សច្ចធម៌» នៃសាសនានោះឡើយ។ ព្រះអង្គបានវាយបកចំៗទៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រថា ការរីករាលដាលនៃគ្រីស្តសាសនានៅក្នុងទ្វីបអាមេរិក អាហ្វ្រិក និងអាស៊ី ជារឿយៗត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈអំណាចកងទ័ព ការបង្ហូរឈាម សង្គ្រាមដណ្តើមទឹកដី (ដូចជាសង្គ្រាមសាសនា) និងការបង្ខិតបង្ខំ។ ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះពុទ្ធសាសនាបានរីករាលដាលពាសពេញទ្វីបអាស៊ី (តាំងពីសម័យព្រះបាទធម្មាសោក) ដោយសន្តិវិធី សេចក្តីស្រឡាញ់ និងការប្រើប្រាស់បញ្ញាសុទ្ធសាធ ដោយមិនដែលធ្លាប់មានប្រវត្តិធ្វើសង្គ្រាមសាសនាដើម្បីបង្ខំឱ្យនរណាម្នាក់ប្តូរជំនឿឡើយ។
ភាគីគ្រីស្តបានពន្យល់ថា មនុស្សម្នាក់ៗកើតមកមាន «សតិសម្បជញ្ញៈ» ឬដឹងខុសត្រូវនៅក្នុងចិត្ត ដែលជាសំឡេងខ្សឹបប្រាប់ពីព្រះជាម្ចាស់ ដើម្បីឱ្យមនុស្សដឹងថាអ្វីជាសេចក្តីល្អ និងអ្វីជាអំពើបាប។ ពួកគេចោទថា ពុទ្ធសាសនាដែលយល់ថា ចិត្តមនុស្សគ្រាន់តែជាលំហូរនៃវិញ្ញាណដែលកើតរលត់ៗ មិនអាចពន្យល់ពីប្រភពដើមនៃសំឡេងដឹងខុសត្រូវដ៏ពិសិដ្ឋនេះបានឡើយ។
ព្រះភិក្ខុ គុណានន្ទ បានពន្យល់តាមបែបចិត្តវិទ្យាពុទ្ធសាសនា (អភិធម្ម) ថា អ្វីដែលហៅថា សតិសម្បជញ្ញៈ មិនមែនជាសំឡេងពីអំណាចខាងក្រៅទេ គឺកើតចេញពី «ហិរិ និងឱត្តប្បៈ» (សេចក្តីខ្មាសបាប និងសេចក្តីខ្លាចបាប) ដែលជាចេតសិកល្អ (កុសលចេតសិក) នៅក្នុងចិត្តមនុស្ស។ ចិត្តរបស់មនុស្សត្រូវបានអប់រំ និងសន្សំមកខុសៗគ្នា ហេតុនេះហើយទើប «កម្រិតនៃការដឹងខុសត្រូវ» របស់មនុស្សម្នាក់ៗមានភាពខុសគ្នា។ ព្រះអង្គបានដេញដោលបកទៅវិញថា បើសតិសម្បជញ្ញៈជាសំឡេងដែលព្រះប្រទានឱ្យមនុស្សគ្រប់រូបស្មើគ្នាមែន ហេតុអ្វីបានជាមនុស្សខ្លះនៅតែមានចិត្តសាហាវយង់ឃ្នង សម្លាប់មនុស្សដោយគ្មានការស្តាយក្រោយ សូម្បីតែក្នុងនាមសាសនារបស់ព្រះអង្គ?
ភាគីគ្រីស្តបានលើកឡើងថា ទ្រឹស្តីកម្មផលរបស់ពុទ្ធសាសនាធ្វើឱ្យមនុស្សនៅក្នុងសង្គមខ្វះទឹកចិត្តជួយគ្នា ព្រោះរាល់ពេលឃើញអ្នកក្រ ឬអ្នករងគ្រោះថ្នាក់ គេតែងតែគិតថា «នោះជាកម្មរបស់គេ ឱ្យគេសងកម្មទៅ» ដែលនាំឱ្យសង្គមខ្វះការអភិវឌ្ឍ។
ព្រះភិក្ខុ គុណានន្ទ បានពន្យល់យ៉ាងមុតមាំថា នេះជាការយល់ខុសទាំងស្រុងលើទ្រឹស្តីកម្មផល។ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនថា ការដែលយើងបានជួបអ្នកក្រ ឬអ្នករងគ្រោះក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន គឺជា «ឱកាសនៃការសាងកម្មថ្មីដ៏ល្អ» របស់យើង តាមរយៈការធ្វើទាន និងការបង្ហាញសេចក្តីករុណា (ករុណាចេតសិក)។ ប្រសិនបើយើងមើលរំលង និងមិនជួយសង្គ្រោះទាំងដែលអាចជួយបាន នោះយើងខ្លួនឯងឯណោះទេដែលកំពុងសាង «អកុសលកម្មថ្មី» ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ ព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា កម្មផលបង្រៀនមនុស្សឱ្យសកម្មក្នុងការធ្វើល្អ មិនមែនឱ្យដេកដួលមើលបំណាំគ្នានោះឡើយ។
