៣. រឿងអានន្ទសេដ្ឋី
បុត្តា មត្ថីតិ ព្រះសាស្តា កាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងជេតវនារាម ជិតក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ប្រារព្ធនូវអានន្ទសេដ្ឋី ហើយត្រាស់នូវព្រះធម៌ទេសនានេះ។
ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានសេដ្ឋីម្នាក់ឈ្មោះ អានន្ទសេដ្ឋី ជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិ ៤០ កោដិ ប៉ុន្តែជាមនុស្សកំណាញ់ស្វិតស្វាញបំផុត។ ជារៀងរាល់កន្លះខែម្ដង គាត់តែងតែហៅញាតិមិត្តមកប្រជុំគ្នា ហើយផ្ដល់ឱវាទដល់កូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ មូលសិរី ក្នុងពេលទាំង ៣ (ព្រឹក ថ្ងៃ ល្ងាច) យ៉ាងនេះថា៖
"កុំស្មានថាទ្រព្យ ៤០ កោដិនេះច្រើនឱ្យសោះ ទ្រព្យដែលមានស្រាប់មិនត្រូវដាក់ទានឡើយ ហើយត្រូវខំបង្កើតទ្រព្យថ្មីបន្ថែមទៀត ព្រោះថាទោះបីជាចំណាយត្រឹមតែមួយកហាបណាក៏ដោយ ក៏ទ្រព្យនោះគង់តែនឹងអស់ទៅជាមិនខាន"។ ព្រោះហេតុនោះ គាត់ក៏បានពោលជាព្រះគាថាថា៖
អញ្ជនានំ ខយំ ទិស្វា, ឧបចិកានញ្ច អាចយំ;
មធូនញ្ច សមាហារំ, បណ្ឌិតោ ឃរមាវសេតិ។
បុគ្គលជាបណ្ឌិត កាលបើឃើញនូវការអស់ទៅនៃថ្នាំបន្សាបភ្នែក (ដែលគេប្រើបន្តិចម្ដងៗ) ឃើញការសន្សំដីរបស់សត្វកណ្ដៀរ (ដែលនាំមកម្ដងបន្តិចៗរហូតកើតជាដំបូក) និងឃើញការសន្សំលម្អងផ្ការបស់សត្វឃ្មុំ គប្បីគ្រប់គ្រងផ្ទះ (ដោយការសន្សំទ្រព្យយ៉ាងដូច្នោះចុះ)។
សម័យក្រោយមក អានន្ទសេដ្ឋីនោះក៏បានស្លាប់ទៅ ទាំងដែលមិនបានប្រាប់ពីកន្លែងលាក់កំណប់ធំៗទាំង ៥ ដល់កូនប្រុសឡើយ ព្រោះតែគាត់ជាអ្នកជាប់ជំពាក់នឹងទ្រព្យ និងមានមន្ទិលគឺសេចក្ដីកំណាញ់ជាប់ក្នុងចិត្ត គាត់ក៏បានទៅចាប់បដិសន្ធិក្នុងកុលសម្ព័ន្ធចណ្ឌាល (អ្នកសុំទាន) ក្នុងភូមិមួយក្បែរទ្វារក្រុងនោះឯង។ គាត់បានទៅកើតក្នុងផ្ទៃនៃស្រីចណ្ឌាលម្នាក់។
ចំណែកព្រះរាជា កាលបើជ្រាបថាអានន្ទសេដ្ឋីស្លាប់ហើយ ក៏បានហៅកូនប្រុសឈ្មោះ មូលសិរី មក រួចតែងតាំងឱ្យសោយតំណែងជាសេដ្ឋីបន្តពីឪពុក។
ឯពួកចណ្ឌាលទាំងមួយពាន់គ្រួសារនោះ ដែលធ្លាប់តែធ្វើការងារស៊ីឈ្នួលចិញ្ចឹមជីវិតជាមួយគ្នាបានសុខសប្បាយ តាំងតែពីសេដ្ឋីនោះមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងភូមិមក ពួកគេរកការងារធ្វើមិនបានសោះ សូម្បីតែបាយមួយពំនូតសម្រាប់ចិញ្ចឹមក្រពះក៏រកស្ទើរមិនបានផង។ ពួកចណ្ឌាលទាំងនោះក៏គិតថា៖ "ពួកយើងឥឡូវនេះ សូម្បីតែខំធ្វើការងារក៏រកបាយស៊ីមិនបានដែរ ប្រាកដជាមានមនុស្សចង្រៃ (កាឡកណ្ណិ) មកកើតក្នុងចំណោមពួកយើងមិនខាន"។ ទើបពួកគេបែងចែកគ្នាជាពីរក្រុម រហូតដល់បែងចែកដាច់ដោយឡែក ដល់កម្រិតឪពុកម្ដាយរបស់សេដ្ឋីនោះ ក៏ដឹងច្បាស់ថា៖ "មនុស្សចង្រៃ កើតក្នុងគ្រួសារនេះឯង" រួចក៏នាំគ្នាដេញម្ដាយរបស់សេដ្ឋីនោះចេញពីភូមិបាត់ទៅ។
ស្រីចណ្ឌាលជាម្ដាយនោះ តាំងតែពីសេដ្ឋីមកនៅក្នុងផ្ទៃមក នាងរកអាហារចិញ្ចឹមក្រពះបានដោយសេចក្ដីលំបាកយ៉ាងខ្លាំង រហូតដល់សម្រាលបុត្រ។ ទារកនោះមានរូបរាងអាក្រក់វិបរិតបំផុត ដៃ ជើង ភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ និងមាត់ មិននៅតាមកន្លែងធម្មតាឡើយ។ គេមានរូបរាងពិការបែបនេះ មើលទៅគួរឱ្យខ្លាចដូចជាបិសាចធូលីយ៉ាងដូច្នោះ។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្ដី ក៏អ្នកជាម្ដាយមិនបានបោះបង់កូនចោលឡើយ ព្រោះសេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះកូនដែលធ្លាប់នៅក្នុងផ្ទៃ មានកម្លាំងខ្លាំងក្លាណាស់។
នាងខំចិញ្ចឹមកូននោះដោយសេចក្ដីលំបាកបំផុត។ ថ្ងៃណាដែលនាងពរកូននោះទៅជាមួយ នាងមិនដែលរកអាហារបានអ្វីសោះឡើយ ប៉ុន្តែថ្ងៃណាដែលនាងទុកកូនឱ្យនៅផ្ទះម្នាក់ឯង ហើយដើរទៅរកស៊ីតែម្នាក់ឯង នាងក៏រកបានអាហារ និងឈ្នួលមកវិញ។ លុះកូននោះធំឡើងល្មមអាចដើរសុំទានចិញ្ចឹមជីវិតខ្លួនឯងបាន ម្ដាយក៏ហុចក្បាលត្រឡោកទៅឱ្យ រួចពោលថា៖ "កូនសម្លាញ់ ម្ដាយរងទុក្ខវេទនាខ្លាំងណាស់ដោយសារតែរូបកូន ឥឡូវនេះម្ដាយមិនអាចចិញ្ចឹមកូនបន្តទៀតបានទេ នៅក្នុងនគរនេះមានអាហារដែលគេរៀបចំទុកសម្រាប់អ្នកកម្សត់ និងអ្នកដំណើរ ចូរកូនដើរសុំទានគេដើម្បីរស់នៅចុះ" រួចក៏លែងកូននោះឱ្យទៅ។
កុមារចណ្ឌាលនោះ ក៏ដើរសុំទានតាមផ្ទះរៀងៗមក រហូតដល់ដើរមកដល់ផ្ទះចាស់របស់ខ្លួន កាលដែលនៅជាអានន្ទសេដ្ឋី។ ដោយអំណាចនៃជាតិស្សរញ្ញាណ (ការរលឹកជាតិបាន) គេក៏ដើរចូលទៅក្នុងផ្ទះនោះភ្លាម។ គេដើរឆ្លងកាត់ខ្លោងទ្វារទាំង ៣ ដោយគ្មាននរណាចាប់អារម្មណ៍ឡើយ ប៉ុន្តែលុះដល់ខ្លោងទ្វារទី ៤ ពួកកូនៗរបស់មូលសិរីសេដ្ឋី (កូនប្រុសរបស់ខ្លួនក្នុងជាតិមុន) ឃើញហើយក៏ភ័យតក់ស្លុត រួចស្រែកយំយ៉ាងខ្លាំង។ គ្រានោះ ពួកអ្នកបម្រើក្នុងផ្ទះក៏ស្ទុះមកវាយធ្វើបាបកុមារចណ្ឌាលនោះថា៖ "ចេញទៅ! អាមនុស្សចង្រៃ!" រួចក៏អូសទាញយកទៅបោះចោលនៅគំនរសំរាម។
ខណៈនោះ ព្រះសាស្តា ដែលមានព្រះអានន្ទត្ថេរជាបច្ឆាសមណៈ កំពុងយាងបិណ្ឌបាតមកដល់ទីនោះ លោកក៏ទតឃើញហេតុការណ៍ រួចត្រាស់ប្រាប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់ដល់ព្រះអានន្ទ។ ព្រះអានន្ទត្ថេរក៏បានឱ្យគេទៅហៅមូលសិរីសេដ្ឋីមក។ មហាជនទាំងឡាយក៏នាំគ្នាផ្អើលមកចោមរោមមើលយ៉ាងច្រើនកុះករ។
ព្រះសាស្តាត្រាស់សួរមូលសិរីសេដ្ឋីថា៖ "តើអ្នកស្គាល់ក្មេងនេះទេ?"
មូលសិរីសេដ្ឋីតបថា៖ "ខ្ញុំមិនស្គាល់ទេ ព្រះអង្គ"។
ព្រះអង្គត្រាស់ថា៖ "ក្មេងនេះហើយ គឺជាអានន្ទសេដ្ឋី ជាឪពុករបស់អ្នក"។
មូលសិរីសេដ្ឋីមិនជឿឡើយ។ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់បង្គាប់ឱ្យកុមារចណ្ឌាលនោះ បង្ហាញពីកន្លែងលាក់កំណប់ធំៗទាំង ៥ ដែលមិនទាន់បានប្រាប់កូន។ កាលដែលកុមារចណ្ឌាលបង្ហាញកន្លែងកំណប់ឃើញពិតប្រាកដហើយ មូលសិរីសេដ្ឋីក៏កើតសេចក្ដីជ្រះថ្លា ហើយយកព្រះសាស្តាជាទីពឹង (សរណៈ)។ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់សម្ដែងនូវព្រះគាថានេះថា៖
៦២. បុត្តា មត្ថិ ធនម្មត្ថិ, ឥតិ ពាលោ វិហញ្ញតិ;
អត្តា ហិ អត្តនោ នត្ថិ, កុតោ បុត្តា កុតោ ធនំ។
បុគ្គលពាល តែងតែមានសេចក្ដីកង្វល់ (ក្ដៅក្រហាយ) ដោយគិតថា "អញមានកូន អញមានទ្រព្យ" ប៉ុន្តែតាមពិត សូម្បីតែខ្លួនឯង ក៏មិនមែនជារបស់ខ្លួនឯងផង តើកូននឹងជារបស់ខ្លួនឯងមកពីណា? តើទ្រព្យនឹងជារបស់ខ្លួនឯងមកពីណា?
អធិប្បាយព្រះគាថា (អដ្ឋកថា)
សេចក្ដីអធិប្បាយនៃបទថា បុត្តា មត្ថិ ធនម្មត្ថិ ជាដើមនោះ មានន័យថា៖ បុគ្គលពាលតែងតែសោកសៅ ក្ដៅក្រហាយ និងរងទុក្ខវេទនា ដោយសារតែតណ្ហា (សេចក្ដីប្រាថ្នា) ក្នុងកូន និងតណ្ហាក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិ។ បុគ្គលនោះតែងត្អូញត្អែរថា "កូនរបស់អញវិនាសអស់ហើយ" "កូនកំពុងតែវិនាស" ឬ "កូនមុខជាហ្នឹងវិនាសមិនខាន"។ ចំពោះរឿងទ្រព្យសម្បត្តិ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ហេតុនេះ បុគ្គលពាលតែងរងទុក្ខក្ដៅក្រហាយដោយអាការៈទាំង ៦ យ៉ាងនេះ (កូន ៣ ផ្លូវ, ទ្រព្យ ៣ ផ្លូវ)។
ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលនោះតែងរងទុក្ខក្ដៅក្រហាយ ក្នុងខណៈដែលខំប្រឹងប្រែងទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ត្រេចទៅតាមផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹក ដើម្បីចិញ្ចឹមកូន ឬខំធ្វើកសិកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ ដើម្បីបង្កើតទ្រព្យសម្បត្តិ។
ចំពោះបុគ្គលដែលរងទុក្ខយ៉ាងនេះ អត្តា ហិ អត្តនោ នត្ថិ (ខ្លួនឯង ក៏មិនមែនជារបស់ខ្លួនឯងឡើយ) ព្រោះថា មិនអាចជួយខ្លួនឯងដែលកំពុងរងទុក្ខដោយសារការខ្វាយខ្វល់ទាំងនោះ ឱ្យមានសេចក្ដីសុខបានឡើយ។ សូម្បីតែក្នុងពេលដេកនៅលើគ្រែជិតស្លាប់ ត្រូវវេទនាក្នុងកាលមរណៈដុតរោលដូចជាអណ្ដាតភ្លើង ខណៈដែលសន្លាក់ផ្សេងៗត្រូវដាច់ចេញពីគ្នា និងឆ្អឹងទាំងឡាយត្រូវបែកធ្លាយ បុគ្គលនោះមើលទៅលោកខាងមុខទាំងបិទភ្នែក និងមើលមកលោកនេះទាំងបើកភ្នែក (ភាពលាយឡំគ្នារវាងជាតិចាស់ និងជាតិថ្មី)។
ទោះបីជាបុគ្គលនោះ ធ្លាប់បានថែរក្សារាងកាយនេះយ៉ាងល្អ ងូតទឹកឱ្យមួយថ្ងៃពីរដង ឱ្យបរិភោគអាហារមួយថ្ងៃបីដង និងតុបតែងដោយគ្រឿងក្រអូប និងផ្កាកម្រងអស់មួយជីវិតក៏ដោយ ក៏រាងកាយនេះមិនអាចជួយការពារទុក្ខដល់បុគ្គលនោះក្នុងឋានៈជាសម្លាញ់បានឡើយ ហេតុនេះទើបថា "ខ្លួនឯង ក៏មិនមែនជារបស់ខ្លួនឯង"។
កុតោ បុត្តា កុតោ ធនំ (តើកូន និងទ្រព្យ នឹងជារបស់ខ្លួនមកពីណា?)
ក្នុងសម័យនោះ តើកូន ឬទ្រព្យសម្បត្តិ អាចជួយអ្វីបាន? ដូចជាករណីអានន្ទសេដ្ឋី ដែលមិនធ្លាប់ដាក់ទានដល់នរណាម្នាក់ឡើយ ខំតែសន្សំទុកឱ្យកូន កាលដែលគាត់ដេកនៅលើគ្រែជិតស្លាប់ក្ដី ឬក្នុងពេលដែលមកទទួលទុក្ខវេទនា (កើតជាចណ្ឌាល) ក្នុងពេលនេះក្ដី តើកូននៅឯណា? តើទ្រព្យនៅឯណា? តើកូន ឬទ្រព្យទាំងនោះ អាចជួយដោះទុក្ខ ឬជួយបង្កើតសេចក្ដីសុខឱ្យគាត់បានក្នុងពេលនេះដែរឬទេ? (គឺទេ!)។
ក្នុងពេលបញ្ចប់សេចក្ដីទេសនា ពួកសត្វមានជីវិតប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់ (៨៤,០០០) បានសម្រេចធម៌។ ព្រះធម៌ទេសនានេះ បានក្លាយជាប្រយោជន៍ដល់មហាជនយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។
រឿងអានន្ទសេដ្ឋី ចប់ទី ៣។
