១២. រឿងគរហទិន្ន (គរហទិន្នវត្ថុ)
យថា សង្ការដ្ឋានស្មិន្តិ ព្រះសាស្តាកាលដែលគង់ប្រថាប់នៅក្នុង ជេតវនវិហារ ទ្រង់បានសម្ដែងនូវធម្មទេសនានេះ ដោយប្រារព្ធនូវបុគ្គលម្នាក់ឈ្មោះ គរហទិន្ន ដែលជាសាវ័ករបស់ពួកនិគ្រន្ថ។
ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានបុរសពីរនាក់ជាមិត្តសំឡាញ់នឹងគ្នា គឺ សិរិគុត្ត និងគរហទិន្ន។ ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរ សិរិគុត្តគឺជាឧបាសកសាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធ ចំណែកឯគរហទិន្នគឺជាសាវ័ករបស់ពួកនិគ្រន្ថ។ ពួកនិគ្រន្ថតែងតែនិយាយបញ្ចុះបញ្ចូលគរហទិន្នជាញឹកញាប់ថា អ្នកគួរតែទៅប្រាប់មិត្តរបស់អ្នកគឺសិរិគុត្តថា តើអ្នកទៅរកសមណគោតមធ្វើអ្វី តើអ្នកនឹងបានអ្វីពីទីនោះ? ហើយចូរប្រាប់គេឱ្យមកជួបពួកយើងវិញ ដើម្បីនឹងបានថ្វាយទានដល់ពួកយើង តើការទូន្មានបែបនេះមិនសមគួរទេឬអី?
គរហទិន្នឮពាក្យនោះហើយ ក៏ទៅរកសិរិគុត្តគ្រប់ទីកន្លែង មិនថាពេលឈរ ឬអង្គុយ ហើយនិយាយបញ្ចុះបញ្ចូលថា មិត្តអើយ តើអ្នកមានប្រយោជន៍អ្វីនឹងសមណគោតម ទៅរកលោកបានអ្វីមកវិញ? តើការដែលអ្នកមកជួបលោកម្ចាស់ (និគ្រន្ថ) របស់ខ្ញុំ ហើយថ្វាយទានដល់ពួកលោក វាមិនប្រសើរជាងទេឬ? សិរិគុត្តស្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏នៅស្ងៀមអស់ជាច្រើនថ្ងៃ លុះដល់ថ្ងៃមួយ ក៏មានសេចក្ដីធុញទ្រាន់នឹងការរំខានពេក ទើបសួរទៅវិញថា មិត្តអើយ អ្នកតែងតែមកនិយាយប្រាប់ខ្ញុំគ្រប់ពេលថា ទៅរកសមណគោតមបានអ្វី មកថ្វាយទានដល់លោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំវិញទៅ ចុះប្រាប់ខ្ញុំមើល៍ តើលោកម្ចាស់របស់អ្នកមានចំណេះដឹងអ្វីខ្លះ?
គរហទិន្នឆ្លើយដោយអំនួតថា ឱ! មិត្តអើយ កុំនិយាយអ៊ីចឹងអី លោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំគ្មានអ្វីដែលថាមិនដឹងនោះទេ លោកដឹងទាំងអស់ទាំងរឿងអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន ដឹងទាំងកាយកម្ម វចីកម្ម និងមនោកម្មរបស់សត្វលោក ដឹងថាអ្វីនឹងកើតឡើង អ្វីមិនកើតឡើង ពោលគឺដឹងគ្រប់រឿងទាំងអស់។ សិរិគុត្តសួរបញ្ជាក់ថា អ្នកនិយាយអ៊ីចឹងមែនឬ? គរហទិន្នតបថា បាទ ខ្ញុំនិយាយអ៊ីចឹងមែន។ សិរិគុត្តក៏ធ្វើជាពោលថា បើអ៊ីចឹងមែន អ្នកខុសខ្លាំងណាស់ ដែលលាក់រឿងនេះមិនប្រាប់ខ្ញុំតាំងពីយូរមក ឥឡូវនេះខ្ញុំបានដឹងពីអានុភាពនៃញាណរបស់លោកម្ចាស់អ្នកហើយ ចូរអ្នកទៅនិមន្តលោកម្ចាស់របស់អ្នកមកឆាន់តាមពាក្យរបស់ខ្ញុំចុះ។
គរហទិន្នក៏ប្រញាប់ទៅរកពួកនិគ្រន្ថ ថ្វាយបង្គំរួចជម្រាបថា លោកម្ចាស់ សិរិគុត្តមិត្តរបស់ខ្ញុំ និមន្តលោកម្ចាស់ទាំងឡាយទៅឆាន់នៅផ្ទះរបស់គេក្នុងថ្ងៃស្អែក។ ពួកនិគ្រន្ថសួរថា តើសិរិគុត្តប្រាប់អ្នកដោយផ្ទាល់មែនឬ? គរហទិន្នតបថា បាទ លោកម្ចាស់។ ពួកនិគ្រន្ថមានសេចក្ដីត្រេកអរជាខ្លាំង ហើយនិយាយគ្នាថា កិច្ចការរបស់យើងសម្រេចហើយ ចាប់ពីពេលដែលសិរិគុត្តជ្រះថ្លានឹងពួកយើងទៅ តើមានសម្បត្តិឯណាដែលយើងមិនបាននោះ?
សិរិគុត្ត មានផ្ទះធំស្កឹមស្កៃ។ គាត់បានឱ្យគេជីករណ្តៅយ៉ាងវែងមួយនៅចន្លោះផ្ទះទាំងពីរខ្នង រួចចាក់បំពេញដោយលាមកភក់ឱ្យពេញ។ នៅមាត់រណ្តៅទាំងសងខាង គាត់ឱ្យគេដំបង្គោលចងខ្សែរឹងមាំ ដោយដាក់ជើងកៅអីខាងមុខឱ្យផ្អែកនឹងមាត់រណ្តៅរឹងមាំ ចំណែកជើងកៅអីខាងក្រោយឱ្យដាក់លើខ្សែដែលចងនោះ (ដើម្បីឱ្យតែពេលអង្គុយនឹងដាច់ផ្ងារក្រោយធ្លាក់ក្នុងរណ្តៅ)។ គាត់គិតថា ពេលអង្គុយបែបនេះ ពួកគេនឹងដាំក្បាលចុះទៅក្នុងរណ្តៅមិនខាន រួចគាត់ក៏ឱ្យគេយកកម្រាលមកក្រាលគ្របពីលើកៅអីទាំងនោះ ដើម្បីកុំឱ្យមើលឃើញរណ្តៅ។ លើសពីនេះ គាត់បានយកពាងធំៗមកដាក់ រួចយកស្លឹកចេក និងក្រណាត់សស្អាតមកចងមាត់ពាងឱ្យជិត (ធ្វើដូចជាមានអាហារពេញ) តែការពិតក្នុងពាងនោះទទេស្អាត គ្រាន់តែនៅខាងក្រៅពាង និងនៅប៉ែកខាងក្រោយផ្ទះ គាត់ឱ្យគេលាបប្រឡាក់ដោយទឹកបបរ បាយ ទឹកដោះថ្លា ប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ និងម្សៅនំផ្សេងៗ ដើម្បីឱ្យមានក្លិនភាយដូចជាមានម្ហូបអាហារច្រើន។
លុះព្រឹកឡើង គរហទិន្ន បានប្រញាប់មកផ្ទះសិរិគុត្ត ហើយសួរថា តើការទទួលទានសម្រាប់លោកម្ចាស់ រៀបចំរួចរាល់ហើយឬនៅ? សិរិគុត្តតបថា បាទ មិត្ត រួចរាល់អស់ហើយ។ គរហទិន្នសួរទៀតថា តើនៅឯណាខ្លះ? សិរិគុត្តក៏ចង្អុលបង្ហាញថា ក្នុងពាងប៉ុណ្ណេះមានទឹកបបរ ប៉ុណ្ណេះមានបាយ ប៉ុណ្ណេះមានទឹកដោះថ្លា ទឹកអំពៅ និងនំចំណីពេញទាំងអស់ ហើយកៅអីក៏រៀបចំរួចហើយដែរ។ គរហទិន្នឮហើយក៏ត្រេកអរ រួចត្រឡប់ទៅវិញ មិនយូរប៉ុន្មាន ពួកនិគ្រន្ថ ៥០០ នាក់ ក៏មកដល់។ សិរិគុត្តចេញមកទទួល ថ្វាយបង្គំដោយបញ្ចង្គប្រតិស្ឋាន រួចឈរលើកដៃប្រណម្យពីមុខពួកនិគ្រន្ថទាំងនោះ ហើយគិតក្នុងចិត្តថា៖
ពួកអ្នកឯងថាដឹងរឿងសព្វគ្រប់ទាំងអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន ដូចដែលអ្នកបម្រើរបស់អ្នកឯងអួតប្រាប់ខ្ញុំ។ បើដឹងមែន កុំចូលមកក្នុងផ្ទះខ្ញុំឱ្យសោះ ព្រោះក្នុងផ្ទះខ្ញុំគ្មានទឹកបបរ គ្មានបាយសម្លអីឡើយ។ បើមិនដឹងហើយនៅតែចូលមកទៀត ខ្ញុំនឹងឱ្យអ្នកឯងធ្លាក់ក្នុងរណ្តៅលាមកឱ្យរាងចាល។
គិតរួចហើយ គាត់ក៏ឱ្យសញ្ញាដល់ពួកបុរសបម្រើ (ត្រៀមដកកម្រាលចេញពេលអង្គុយ កុំឱ្យប្រឡាក់កម្រាល)។ គាត់បានប្រាប់ពួកនិគ្រន្ថថា សូមអញ្ជើញលោកម្ចាស់ចូលមកខាងនេះ។ ពួកនិគ្រន្ថចូលមកដល់ ក៏រៀបនឹងអង្គុយលើកៅអីដែលរៀបចំទុក។ គ្រានោះ ពួកអ្នកបម្រើក៏ឃាត់ថា សូមបង្អង់សិន លោកម្ចាស់ កុំអាលអង្គុយ! ពួកនិគ្រន្ថសួរថា ហេតុអ្វី? អ្នកបម្រើតបថា ព្រោះការចូលមកក្នុងផ្ទះយើងនេះ លោកម្ចាស់ត្រូវដឹងពីវិន័យក្នុងការអង្គុយសិន។ និគ្រន្ថសួរថា តើត្រូវធ្វើដូចម្ដេច ម្នាលអាវុសោ? អ្នកបម្រើប្រាប់ថា លោកម្ចាស់ម្នាក់ៗត្រូវទៅឈរនៅមុខកៅអីរៀងៗខ្លួន រួចហើយត្រូវអង្គុយចុះព្រមគ្នាទាំងអស់តែម្ដង។ (នេះជាឧបាយកលរបស់សិរិគុត្ត ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកដែលមិនទាន់អង្គុយឃើញអ្នកដទៃធ្លាក់ រួចក៏រត់បាត់)។
ពួកនិគ្រន្ថគិតថា ពួកគេប្រាប់យ៉ាងម៉េច យើងធ្វើតាមយ៉ាងនោះចុះ ក៏នាំគ្នាទៅឈរតម្រៀបជួរនៅមុខកៅអីរៀងៗខ្លួន។ អ្នកបម្រើប្រាប់ថា លោកម្ចាស់ សូមអង្គុយចុះឱ្យលឿនព្រមគ្នាឥឡូវនេះ! កាលបើដឹងថាពួកនិគ្រន្ថអង្គុយហើយ ពួកគេក៏ទាញកម្រាលចេញភ្លាម។ ពួកនិគ្រន្ថអង្គុយចុះព្រមគ្នា ខ្សែដែលចងជើងកៅអីក៏ដាច់ កៅអីក៏ក្រឡាប់ផ្ងារក្រោយ ធ្វើឱ្យពួកនិគ្រន្ថទាំងអស់ដាំក្បាលចុះទៅក្នុងរណ្តៅលាមកព្រមៗគ្នា។ សិរិគុត្តឃើញដូច្នោះ ក៏បញ្ជាឱ្យបិទទ្វារផ្ទះ រួចស្រែកជេរប្រមាថពួកដែលខំប្រឹងងើបឡើងថា ហេតុអ្វីក៏អ្នកឯងមិនដឹងរឿងអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្នផង? រួចឱ្យគេយកដំបងវាយសំពងបន្ថែម រហូតដល់គិតថាគ្រាន់បើហើយ ទើបបញ្ជាឱ្យបើកទ្វារឱ្យពួកនិគ្រន្ថចេញទៅ។ ពួកនិគ្រន្ថនាំគ្នារត់ប្រសាចចេញមក តែនៅតាមផ្លូវចេញ សិរិគុត្តបានឱ្យគេចាក់ទឹកសាប៊ូ ឬជ័រដែលរអិលខ្លាំង ធ្វើឱ្យពួកនិគ្រន្ថរអិលដួលបោកខ្លួនម្ដងហើយម្ដងទៀត ថែមទាំងឱ្យគេដេញវាយថែមទៀតផង។ ពួកនិគ្រន្ថទាំងនោះយំស្រែកអន្ទះអន្ទែងថា យើងវិនាសដោយសារអ្នកហើយ! យើងវិនាសដោយសារអ្នកហើយ! រួចក៏នាំគ្នាទៅដល់មាត់ទ្វារផ្ទះរបស់គរហទិន្ន (អ្នកដែលនាំខ្លួនមក)។
គរហទិន្ន កាលបើបានឃើញសភាពអាប់ឱននៃពួកនិគ្រន្ថដូច្នោះ ក៏កើតសេចក្ដីខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំង ហើយគិតថា យើងត្រូវសិរិគុត្តបំផ្លាញហើយ! គេហ៊ានមកវាយដំ និងធ្វើបាបលោកម្ចាស់របស់យើង ដែលជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏ប្រសើរ អាចឱ្យទានតាមចិត្តប្រាថ្នាក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវតាបានយ៉ាងនេះផង! គរហទិន្នក៏បានទៅប្ដឹងដល់រាជសំណាក់ ដើម្បីឱ្យរាជាដាក់ទណ្ឌកម្មពិន័យសិរិគុត្តជាប្រាក់ ១,០០០ កហាបណៈ។ គ្រានោះ ព្រះរាជាក៏បានឱ្យគេទៅហៅសិរិគុត្តមកសួរនាំ។ សិរិគុត្តមកដល់ក៏ថ្វាយបង្គំ រួចក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះសម្មតិទេព សូមទ្រង់មេត្តាពិចារណាឱ្យច្បាស់សិន សឹមដាក់ទណ្ឌកម្ម កុំអាលដាក់ទណ្ឌកម្មដោយមិនទាន់បានពិចារណាឡើយ។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា យើងនឹងពិចារណាឱ្យច្បាស់សិន។ សិរិគុត្តក៏បានរៀបរាប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់តាំងពីដើមមកថា មិត្តរបស់គេតែងតែមកបង្ខូចបង្កាច់សមណគោតម និងសរសើរពួកនិគ្រន្ថថាដឹងសព្វគ្រប់បែបនេះៗ... រួចទូលថា បពិត្រព្រះអង្គ បើក្នុងរឿងនេះ ទ្រង់យល់ថាគួរដាក់ទណ្ឌកម្ម ក៏សូមទ្រង់ដាក់ចុះ។ ព្រះរាជាទតមើលគរហទិន្ន រួចត្រាស់សួរថា តើពិតដូចគេនិយាយមែនឬទេ? គរហទិន្នទូលថា ពិតមែនហើយ ព្រះអង្គ។
ព្រះរាជាក៏ស្ដីបន្ទោសគរហទិន្នថា អ្នកឯងដើរហៅពួកដែលមិនដឹងអីសោះថាជាគ្រូ ហើយទៅអួតប្រាប់សាវ័ករបស់ព្រះតថាគតថា ‘ដឹងសព្វគ្រប់’ ធ្វើអី? ទណ្ឌកម្មដែលអ្នកឯងចង់ដាក់ឱ្យគេនោះ ចូរឱ្យធ្លាក់លើខ្លួនឯងវិញចុះ! គរហទិន្នក៏ត្រូវទទួលពិន័យដោយខ្លួនឯង ចំណែកពួកនិគ្រន្ថជាគ្រូរបស់គេ ក៏ត្រូវគេវាយដំដេញចេញពីផ្ទះបាត់ទៅ។
គរហទិន្នខឹងនឹងរឿងនោះខ្លាំងណាស់ ក៏ឈប់និយាយរកសិរិគុត្តអស់កន្លះខែ រួចក៏ត្រិះរិះថា យើងមិនគួរនៅស្ងៀមបែបនេះទេ យើងត្រូវសងសឹកដល់គ្រូរបស់សិរិគុត្តវិញឱ្យទាល់តែបាន! គិតហើយ ក៏ចូលទៅរកសិរិគុត្ត រួចហៅថា មិត្តសិរិគុត្តអើយ! សិរិគុត្តសួរថា មានការអីមិត្ត? គរហទិន្នធ្វើជាពោលថា ធម្មតាជាតិជាញាតិមិត្ត តែងមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នាខ្លះជាធម្មតា ហេតុអ្វីក៏អ្នកឯងមិននិយាយរកខ្ញុំសោះអ៊ីចឹង? សិរិគុត្តតបថា មកពីអ្នកឯងមិននិយាយរកខ្ញុំមុនហ្នឹងណា៎។ គរហទិន្នថា រឿងដែលកន្លងហួសហើយ ក៏ឱ្យវាហួសទៅចុះ យើងកុំបំបែកមិត្តភាពនឹងគ្នាអី។ ចាប់ពីពេលនោះមក អ្នកទាំងពីរក៏ដើរហើរអង្គុយជាមួយគ្នាជាធម្មតាវិញ។
ថ្ងៃមួយ សិរិគុត្តក៏សួរគរហទិន្នវិញថា មិត្តអើយ តើអ្នកឯងទៅរកពួកនិគ្រន្ថបានប្រយោជន៍អី? ចុះហេតុអ្វីក៏អ្នកឯងមិនមកជួបព្រះសាស្តារបស់ខ្ញុំ ឬមកថ្វាយទានដល់លោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំខ្លះផងទៅ? គរហទិន្នរង់ចាំពាក្យនេះយូរហើយ ក៏ធ្វើជាសួរថា ចុះព្រះសាស្តារបស់អ្នកឯងដឹងអីខ្លះ? សិរិគុត្តតបថា មិត្តអើយ កុំនិយាយអ៊ីចឹងអី ព្រះសាស្តារបស់ខ្ញុំគ្មានរឿងអ្វីដែលថាមិនដឹងឡើយ លោកដឹងសព្វគ្រប់ទាំងអតីត... ដឹងទាំងចិត្តរបស់សត្វលោកដោយអាការៈ ១៦ យ៉ាងផង។ គរហទិន្នធ្វើជាអស្ចារ្យ រួចពោលថា ខ្ញុំមិនដែលដឹងរឿងនេះសោះ ហេតុអ្វីអ្នកឯងមិនប្រាប់ខ្ញុំឱ្យលឿនជាងនេះ? បើអ៊ីចឹង អ្នកឯងចូរទៅនិមន្តព្រះសាស្តាមកឆាន់នៅផ្ទះខ្ញុំថ្ងៃស្អែកចុះ ខ្ញុំនឹងរៀបចំចង្ហាន់ប្រគេនព្រះអង្គព្រមទាំងភិក្ខុ ៥០០ អង្គ។
សិរិគុត្តចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំរួចក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន គរហទិន្នជាមិត្តរបស់ខ្ញុំ ចង់និមន្តព្រះអង្គព្រមទាំងភិក្ខុ ៥០០ អង្គ ទៅឆាន់នៅផ្ទះរបស់គេក្នុងថ្ងៃស្អែក ប៉ុន្តែបពិត្រព្រះអង្គ កាលពីមុន ខ្ញុំបានធ្វើបាបគ្រូរបស់គេយ៉ាងខ្លាំង ខ្ញុំមិនដឹងថាគេចង់សងសឹកវិញ ឬក៏មានចិត្តជ្រះថ្លាពិតប្រាកដនោះទេ សូមព្រះអង្គមេត្តាពិចារណាផង បើគួរ ក៏សូមទទួលនិមន្តចុះ បើមិនគួរ ក៏សូមកុំទទួលឡើយ។
ព្រះសាស្តាទ្រង់ពិចារណាទៅ ក៏ឃើញថា គរហទិន្នបានឱ្យគេជីករណ្តៅធំមួយនៅចន្លោះផ្ទះទាំងពីរ រួចយកឈើខទិរៈ (ឈើងាប់) ចំនួន ៨០ រទេះ មកចាក់បំពេញ រួចដុតភ្លើងឱ្យឆេះសន្ធោសន្ធៅ ហើយយកកន្ទេលមកក្រាលគ្របពីលើ ដើម្បីបញ្ឆោតឱ្យតថាគត និងភិក្ខុទាំងឡាយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងរណ្តៅភ្នក់ភ្លើងនោះ។ ព្រះអង្គទ្រង់ពិចារណាបន្តថា តើការយាងទៅទីនោះមានប្រយោជន៍ ឬទេ? ក៏ទ្រង់ទតឃើញថា កាលដែលតថាគតឈានជើងទៅលើរណ្តៅភ្នក់ភ្លើង កន្ទេលដែលក្រាលនោះនឹងបាត់ទៅ ហើយនឹងមានផ្កាឈូកធំប៉ុនកង់រទេះ ដុះឡើងមកទទួលភក់ភ្លើងនោះ ភិក្ខុទាំង ៥០០ អង្គ ក៏នឹងដើរលើផ្កាឈូកទៅអង្គុយលើអាសនៈដូចគ្នា មហាជននឹងមកជួបជុំគ្នាជាច្រើន តថាគតនឹងសម្ដែងធម៌អនុមោទនាដោយគាថាពីរ បញ្ចប់ទៅ មនុស្ស ៨៤,០០០ នាក់នឹងសម្រេចធម៌ សិរិគុត្ត និងគរហទិន្ន នឹងបានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្ន ហើយនឹងបរិច្ចាគធនធានក្នុងសាសនាជាច្រើន... ការយាងទៅទីនោះពិតជាមានប្រយោជន៍មែន។ គិតហើយ ព្រះអង្គក៏ទទួលនិមន្ត។
សិរិគុត្ត បានទៅប្រាប់គរហទិន្នពីការទទួលនិមន្តរបស់ព្រះសាស្តា រួចពោលថា អ្នកចូររៀបចំសក្ការៈថ្វាយព្រះលោកជេដ្ឋចុះ។
គរហទិន្នគិតថា ឥឡូវនេះ យើងនឹងដឹងគ្នាថាតើត្រូវធ្វើបែបណា រួចក៏ឱ្យគេជីករណ្តៅយ៉ាងធំនៅចន្លោះផ្ទះទាំងពីរខ្នង យកឈើខទិរៈប្រមាណ ៨០ រទេះ មកចាក់បំពេញ រួចដុតភ្លើងឱ្យឆេះជាភ្នក់រងើកពេញមួយយប់។ បន្ទាប់មក គេយកបន្ទះក្ដារមកដាក់រាយពីលើមាត់រណ្តៅ យកកន្ទេលមកគ្របពីលើ រួចលាបដោយលាមកគោ។ នៅត្រង់ផ្លូវដើរ គេរៀបចំដាក់ឈើដែលផុយស្រួយបំផុត ដោយគិតថា កាលបើជាន់ទៅ ឈើនឹងបាក់ រួចនឹងក្រឡាប់ធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភ្នក់ភ្លើងមិនខាន។ នៅប៉ែកខាងក្រោយផ្ទះ គេរៀបចំដាក់ពាងទទេស្អាត ប៉ុន្តែលាបប្រឡាក់មាត់ពាងដោយអាហារឱ្យមានក្លិនភាយ ដូចដែលសិរិគុត្តធ្លាប់បានធ្វើដាក់គ្រូរបស់គេដែរ សូម្បីតែអាសនៈក៏រៀបចំទុកក្នុងលក្ខណៈបែបនោះដែរ។
លុះព្រឹកឡើង សិរិគុត្តបានទៅផ្ទះរបស់គេហើយសួរថា មិត្ត តើសក្ការៈរៀបចំរួចរាល់ហើយឬនៅ? គរហទិន្នតបថា បាទមិត្ត រួចរាល់ហើយ។ សិរិគុត្តសួរទៀតថា តើនៅឯណាខ្លះ? គរហទិន្នក៏នាំដើរមើលតាមល្បិចដែលខ្លួនបានរៀបចំទុក។ សិរិគុត្តក៏ពោលថា ល្អណាស់ មិត្ត។ គ្រានោះ មហាជនបានមកជួបជុំគ្នាយ៉ាងកុះករ។ ពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិក៏មកជុំគ្នាដោយគិតថា យើងនឹងមើលឃើញ សេចក្ដីវិនាសរបស់សមណគោតម ចំណែកពួកសម្មាទិដ្ឋិកមកជុំគ្នាដោយគិតថា ថ្ងៃនេះ ព្រះសាស្តានឹងសម្ដែងធម្មទេសនាដ៏អស្ចារ្យ យើងនឹងបានឃើញពុទ្ធវិស័យ និងពុទ្ធលីលា។
នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះសាស្តាព្រមទាំងភិក្ខុ ៥០០ អង្គ បានយាងមកដល់មាត់ទ្វារផ្ទះរបស់គរហទិន្ន។ គេចេញមកទទួល ថ្វាយបង្គំដោយបញ្ចង្គប្រតិស្ឋាន រួចឈរលើកដៃប្រណម្យពីមុខ ហើយគិតក្នុងចិត្តថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សាវ័ករបស់ព្រះអង្គប្រាប់ខ្ញុំថា ព្រះអង្គដឹងរឿងសព្វគ្រប់ទាំងអតីតជាដើម និងដឹងចិត្តសត្វលោកដោយអាការៈ ១៦ យ៉ាង។ បើដឹងមែន កុំយាងចូលផ្ទះខ្ញុំអី ព្រោះក្នុងផ្ទះខ្ញុំគ្មានទឹកបបរ គ្មានបាយសម្លអីឡើយ មានតែភ្នក់ភ្លើងរង់ចាំធ្វើបាបអ្នកទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ គិតរួចហើយ គេក៏ទទួលយកបាត្រពីព្រះហស្ថ រួចទូលថា សូមនិមន្តព្រះភគវន្តស្ដេចយាងមកតាមផ្លូវនេះ ហើយបន្តថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ការចូលមកក្នុងផ្ទះខ្ញុំនេះ ត្រូវដឹងពីរបៀបដើរចូលសិន។ ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា តើត្រូវធ្វើដូចម្ដេច ម្នាលអាវុសោ? គេទូលថា ត្រូវយាងចូលទៅម្ដងមួយអង្គៗ លុះអង្គមុនទៅដល់កន្លែងអង្គុយហើយ ទើបអង្គបន្ទាប់យាងចូលទៅតាមក្រោយ។ គេគិតថា បើឃើញអ្នកខាងមុខធ្លាក់ចុះក្នុងរណ្តៅភ្លើងហើយ អ្នកក្រោយច្បាស់ជាមិនហ៊ានមកទេ យើងនឹងធ្វើបាបម្ដងមួយអង្គៗបែបនេះឯង។
ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា ល្អហើយ រួចទ្រង់យាងទៅតែមួយព្រះអង្គឯងមុនគេ។ គរហទិន្នដើរមកដល់មាត់រណ្តៅភ្លើង ក៏ឈប់បន្តិច រួចទូលថា សូមនិមន្តព្រះអង្គស្ដេចយាងទៅមុនចុះ។ គ្រានោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ឈានព្រះបាទទៅលើមាត់រណ្តៅភ្នក់ភ្លើង ខណៈនោះកន្ទេលដែលក្រាលគ្របក៏បាត់ទៅ ភ្នក់ភ្លើងក៏បែកចេញពីគ្នា ហើយមានផ្កាឈូកប៉ុនកង់រទេះដុះឡើងមកទទួលព្រះបាទ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់យាងជាន់លើកេសរផ្កាឈូក រហូតទៅដល់អាសនៈដែលគេរៀបចំទុក។ ភិក្ខុទាំង ៥០០ អង្គ ក៏យាងតាមរបៀបនោះដែរ រួចទៅគង់លើអាសនៈរៀងៗខ្លួន។ ខណៈនោះ គរហទិន្នក៏កើតសេចក្ដីក្តៅក្រហាយពេញសព្វរាងកាយ។
គេប្រញាប់រត់ទៅរកសិរិគុត្តទាំងភិតភ័យរួចពោលថា សម្លាញ់សូមជួយជាទីពឹងដល់ខ្ញុំផង។ សិរិគុត្តសួរថា តើមានរឿងអ្វី? គេតបថា សម្រាប់ភិក្ខុ ៥០០ អង្គ នៅក្នុងផ្ទះគ្មានទឹកបបរ ឬបាយសម្លអ្វីឡើយ តើឱ្យខ្ញុំធ្វើដូចម្ដេចទៅ? សិរិគុត្តសួរទៀតថា ចុះអ្នកឯងបានធ្វើអ្វីខ្លះ? គេសារភាពថា ខ្ញុំបានឱ្យគេជីករណ្តៅយ៉ាងធំនៅចន្លោះផ្ទះទាំងពីរ រួចចាក់ភ្នក់ភ្លើងរងើកឱ្យពេញក្នុងបំណងនឹងទម្លាក់ពួកលោកឱ្យវិនាស ប៉ុន្តែភ្នក់ភ្លើងនោះបែរជាបែកចេញ ហើយមានផ្កាឈូកធំៗដុះឡើងទទួលទៅវិញ ឥឡូវនេះពួកលោកទាំងអស់ បានជាន់លើកេសរផ្កាឈូកយាងទៅគង់លើអាសនៈអស់ហើយ តើឱ្យខ្ញុំធ្វើដូចម្ដេច សម្លាញ់? សិរិគុត្តពោលថា ចុះមិនមែនអ្នកឯងទើបតែបង្ហាញខ្ញុំអម្បាញ់មិញទេឬថា ពាងប៉ុណ្ណេះមានទឹកបបរ ប៉ុណ្ណេះមានបាយ និងអាហារឯទៀត? គេតបថា នោះជាពាក្យកុហកទេ សម្លាញ់ ពាងទាំងនោះទទេស្អាតទេ។ សិរិគុត្តប្រាប់ថា មិនអីទេ ចូរអ្នកទៅពិនិត្យមើលក្នុងពាងទាំងនោះម្ដងទៀតចុះ។ ក្នុងខណៈនោះឯង ពាងណាដែលគេធ្លាប់ប្រាប់ថា ទឹកបបរ ក៏ពេញដោយទឹកបបរ ពាងណាដែលគេថា បាយ និងអាហារផ្សេងៗ ក៏ពេញប្រៀបដោយបាយ និងអាហារទាំងនោះភ្លាម។
កាលបើឃើញសម្បត្តិទាំងនោះហើយ រាងកាយរបស់គរហទិន្នក៏ពេញទៅដោយសេចក្ដីរីករាយ និងជ្រះថ្លាក្នុងចិត្តជាខ្លាំង។ គេបានចាត់ចែងប្រគេនចង្ហាន់ដល់ភិក្ខុសង្ឃ មានព្រះពុទ្ធជាប្រធានដោយគោរព លុះព្រះសាស្តាធ្វើភត្តកិច្ចរួចរាល់ហើយ គេក៏ទទួលបាត្រដើម្បីស្ដាប់អនុមោទនា។ ព្រះសាស្តាកាលនឹងធ្វើអនុមោទនា ទ្រង់ត្រាស់ថា សត្វលោកទាំងឡាយនេះ ព្រោះតែមិនមានបញ្ញាចក្ខុ ទើបមិនស្គាល់គុណនៃសាវ័ករបស់តថាគត និងគុណនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។ បុគ្គលដែលប្រាសចាកបញ្ញាចក្ខុ ឈ្មោះថាជាមនុស្សខ្វាក់ ចំណែកបុគ្គលដែលមានបញ្ញា ឈ្មោះថាជាអ្នកមានភ្នែក រួចទ្រង់សម្ដែងនូវគាថាទាំងឡាយនេះថា៖
៥៨. យថា សង្ការធានស្មឹ, ឧជ្ឈិតស្មឹ មហាបថេ;
បទុមំ តត្ថ ជាយេថ, សុចិគន្ធំ មនោរមំ។
ផ្កាឈូក ទុកជាកើតក្នុងគំនរសម្រាមដែលគេចាក់ចោលក្បែរផ្លូវធំនោះ ក៏គង់មានក្លិនក្រអូប ជាទីរីករាយនៃចិត្តបាន ដូចម្តេចម៉ិញ។
៥៩. ឯវំ សង្ការភូតេសុ, អន្ធភូតេ បុថុជ្ជនេ;
អតិរោចតិ បញ្ញាយ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាវកោ។
បណ្តាជនដែលដូចជាគំនរសម្រាម សាវ័ករបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ រមែងរុងរឿងកន្លងផុតបុថុជ្ជនទាំងឡាយ ដែលល្ងិតល្ងង់ដោយប្រាជ្ញា (របស់ខ្លួន) ដូច្នោះឯង។
អធិប្បាយគាថា
ក្នុងពាក្យថា សង្ការធានស្មឹ ប្រែថា ក្នុងទីសម្រាប់ចាក់សម្រាម ឬក្នុងគំនរសម្រាម។ ពាក្យថា ឧជ្ឈិតស្មិំ មហាបថេ គឺសម្រាមដែលគេបោះបង់ចោលនៅក្បែរផ្លូវធំ។ ពាក្យថា សុចិគន្ធំ គឺក្លិនដ៏ក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់។ ពាក្យថា មនោរមំ គឺអ្វីដែលជាទីត្រេកអរនៃចិត្ត។ ពាក្យថា សង្ការភូតេសុ គឺពួកសត្វដែលប្រៀបដូចជាសម្រាម។ ពាក្យថា បុថុជ្ជនេ សំដៅលើលោកិយមហាជនដែលបានឈ្មោះដូច្នេះ ព្រោះតែការបង្កើតនូវកិលេសដ៏ក្រាស់ក្រែល។
សេចក្ដីអធិប្បាយមានដូចតទៅ៖ ផ្កាឈូកដែលមានក្លិនក្រអូប ទោះបីជាដុះឡើងក្នុងគំនរសម្រាមដ៏ស្មោកគ្រោក និងគួរឱ្យខ្ពើមរអើមដែលគេចោលក្បែរផ្លូវធំក៏ដោយ ក៏ផ្កាឈូកនោះនៅតែជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តនៃពួកស្ដេច និងមហាមាត្យទាំងឡាយ ហើយថែមទាំងជាវត្ថុដែលគួរដល់ការដាក់តម្កល់ទុកលើព្រះសិរសាទៀតផង យ៉ាងណាមិញ សាវ័ករបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក៏យ៉ាងនោះដែរ ទោះបីជាមកកើតក្នុងចំណោមពួកបុថុជ្ជនដែលប្រៀបដូចជាសម្រាម ជាអ្នកដែលគ្មានបញ្ញា និងងងឹតងងល់ក៏ដោយ ក៏លោកបានប្រើកម្លាំងបញ្ញារបស់ខ្លួនមើលឃើញនូវទោសនៃកាម និងឃើញនូវអានិសង្សនៃការចេញសាងផ្នួស រួចក៏ចេញទៅបួស។ គ្រាន់តែត្រឹមតែការបួសប៉ុណ្ណោះ លោកក៏រុងរឿងទៅហើយ ចុះទម្រាំតែលោកបានសម្រេចនូវ សីល សមាធិ បញ្ញា វិមុត្តិ និងវិមុត្តិញាណទស្សនៈ ផងនោះ លោកកាន់តែរុងរឿងខ្លាំងឡើងថែមទៀត។ ព្រះខីណាសពភិក្ខុដែលជាសាវ័ករបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ តែងតែរុងរឿង ភ្លឺស្វាង និងល្អឆើតឆាយ កន្លងហួសពួកបុថុជ្ជនដែលងងឹតងងល់ទាំងឡាយ។
កាលដែលបញ្ចប់ធម្មទេសនា មនុស្ស ៨៤,០០០ នាក់បានសម្រេចធម៌។ គរហទិន្ន និងសិរិគុត្ត ក៏បានសម្រេចនូវ សោតាបត្តិផល។ អ្នកទាំងពីរ បានបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់របស់ខ្លួនក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ព្រះសាស្តាក៏យាងក្រោកពីអាសនៈត្រឡប់ទៅកាន់វិហារវិញ។ ក្នុងវេលាព្រលប់ ភិក្ខុទាំងឡាយបានជួបជុំគ្នាក្នុងធម្មសភា ហើយលើកយកប្រធានបទមកជជែកថា ឱ! គួរឱ្យអស្ចារ្យណាស់ហ្ន៎ គុណរបស់ព្រះពុទ្ធពិតជាអស្ចារ្យមែន សូម្បីតែភ្នក់ភ្លើងរងើកដ៏ក្តៅយ៉ាងនោះ ក៏នៅតែមានផ្កាឈូកដុះឡើងទទួលទៅកើត។ ព្រះសាស្តាយាងមកដល់ ក៏ត្រាស់សួរថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តើអ្នកទាំងឡាយកំពុងជជែកគ្នាពីរឿងអ្វី? កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយទូលប្រាប់រឿងនោះហើយ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការដែលផ្កាឈូកដុះឡើងពីភ្នក់ភ្លើងក្នុងពេលដែលតថាគតបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធនេះ មិនមែនជារឿងអស្ចារ្យឡើយ កាលពីដើម ក្នុងសម័យដែលតថាគតនៅជាពោធិសត្វ បញ្ញាមិនទាន់ចាស់ក្លានៅឡើយ ក៏ផ្កាឈូកធ្លាប់ដុះឡើងទទួលតថាគតបែបនេះដែរ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលសួរថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើរឿងនោះកើតឡើងក្នុងកាលណា? ព្រះអង្គក៏នាំយកនូវរឿងអតីតមកសម្ដែងជា ខទិរង្គារជាតក ដោយមានគាថាថា៖
កាមំ បតាមិ និរយំ, ឧទ្ធំបាទោ អវំសិរោ;
នានរិយំ ករិស្សាមិ, ហន្ទ បិណ្ឌំ បដិគ្គហា។
(ទោះបីជាខ្ញុំត្រូវធ្លាក់នរក ដាំក្បាលចុះក្រោម បោះជើងទៅលើក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំមិនធ្វើនូវអំពើដែលមិនប្រសើរឡើយ ចូរអ្នកទទួលយកនូវដុំបាយនេះចុះ។)
រឿងគរហទិន្ន ចប់ទី ១២
ការអធិប្បាយបុប្ផវគ្គ ចប់សព្វគ្រប់
វគ្គទី ៤ ចប់
