វាសនាខ្មែរ៖ សង្គ្រាមស៊ីសាច់ហុតឈាមចែកទឹកដី សៀម-អាណ្ណាម (១៧៦៩-១៨៤៥)

— បទពិសោធន៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងស្រមោលអតីតកាលមុនសម័យអាណានិគម

«នៅពេលក្រឡេកមើលផែនទីពិភពលោក និងតំបន់ សំណួរដ៏ធំមួយតែងតែលេចឡើង៖ នៅក្នុងយុគសម័យដែលរដ្ឋខ្លាំងៗ និងអាណាចក្រធំៗជាច្រើននៅលើពិភពលោកត្រូវបានរលាយបាត់រូបរាង ឬត្រូវបានគេលេបត្របាក់ទាំងស្រុង តើកត្តាអ្វីដែលធ្វើឱ្យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជានៅតែអាចរក្សាបាននូវទឹកដី និងអត្តសញ្ញាណជាតិមកដល់សព្វថ្ងៃ? តើនេះជា "សំណាងត្រឹមមួយពេល" នៃប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬមួយក៏ជាលទ្ធផលនៃការតស៊ូដ៏ប្តូរផ្តាច់ និងភាពវៃឆ្លាតផ្នែកការទូតរបស់បុព្វបុរសខ្មែរ?»

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃរដ្ឋតូចមួយដែលស្ថិតនៅចន្លោះមហាអំណាចតំបន់ពីរ តែងតែត្រូវបានសរសេរឡើងដោយឈាម ទឹកភ្នែក និងការបាត់បង់អធិបតេយ្យភាព។ មុនពេលដែលពន្លឺនៃអាណានិគមនិយមបារាំងបានឈានជើងចូលមកដល់ដែនដីសុវណ្ណភូមិក្នុងឆ្នាំ១៨៦៣ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបានឆ្លងកាត់នូវយុគសម័យដ៏ខ្មៅងងឹតបំផុតមួយ គឺយុគសម័យនៃ «សង្គ្រាមស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាងសៀម និងអាណ្ណាម»។ នេះមិនមែនគ្រាន់តែជាជម្លោះព្រំដែនធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាជាសង្គ្រាមភូមិសាស្ត្រនយោបាយលក្ខណៈរចនាសម្ព័ន្ធ ដែលមហាអំណាចទាំងពីរបានប្រើប្រាស់ទឹកដីខ្មែរជាសមរភូមិកាត់សេចក្តី និងប្រើប្រាស់រាជវង្សខ្មែរជាដើម្បីលូកដៃដណ្តើមឥទ្ធិពលគ្នាទៅវិញទៅមក។

១. ភ្លើងសង្គ្រាមស៊ីសាច់ហុតឈាម ដំណាក់កាលទី១ (១៧៦៩-១៧៧៨) — របត់នៃស្តេចសឹកទាំងពីរ

បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃក្រុងអយុធ្យាដោយសារស្នាដៃភូមាភូមិភាគខាងលិចក្នុងឆ្នាំ១៧៦៧ ដែនដីសៀមហាក់ដូចជាបាត់បង់បង្គោលគ្រឹះ។ ប៉ុន្តែ ការលេចឡើងនៃបុរសខ្លាំង ព្រះចៅតាកស៊ីន (Taksin) ដែលជាមេទ័ពមានឈាមជ័រចិន បានវាយបកបណ្តេញសត្រូវ និងប្រមូលផ្តុំអំណាចឡើងវិញដោយបង្កើតរាជធានីធនបុរី។ នៅពេលតាកស៊ីនទាមទារឱ្យព្រះបាទអង្គទង (ស្តេចខ្មែរនាពេលនោះ) ថ្វាយសួយសារអាករ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបានបដិសេធ ដោយសារតែការមើលងាយលើដើមកំណើតជនជាតិភាគតិចរបស់តាកស៊ីន។ ភ្លើងកំហឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយក៏បានឆាបឆេះឡើង។

ខ្មែរបានសម្រេចចិត្តចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយ ម៉ាក់ ធៀនទូ (Mac Thien Tu) អភិបាលដែនដីហាទៀន (បន្ទាយមាស) ដែលជាមេដឹកនាំកូនចាត់ចិនចំណុះឱ្យសម័យព្រះអម្ចាស់ង្វៀន (Nguyen Lords: 1558 – 1777) នៃព្រះរាជាណាចក្រអាណ្ណាម (វៀតណាម- ការលេបត្របាក់យកតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ "កម្ពុជាក្រោម" ទាំងមូល តាមរយៈការបញ្ជូនជនភៀសខ្លួនចិន និងកងទ័ពឱ្យមកបង្កើតមូលដ្ឋានយោធានៅទីក្រុងព្រៃនគរ"Gia Dinh"និងតំបន់ហាទៀន"Ha Tien")។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៧៦៩ កងទ័ពអាណ្ណាមដឹកនាំដោយលោក ធៀនទូ បានវាយលុកចូលឆ្នេរខាងកើតរបស់សៀម (ខេត្តចន្ទបុរី និងត្រាត)។ ទោះបីជាមេរោគប៉េស្ត (*Rinderpest: 1768–1786) បានបង្ខំឱ្យទ័ពអាណ្ណាមដកថយវិញក៏ដោយ ក៏វាក្លាយជាដើមចមនៃការសងសឹកដ៏ធំពីសំណាក់សៀម។

នៅឆ្នាំ១៧៧១ ព្រះចៅតាកស៊ីនបានបើកការវាយលុកទ្រង់ទ្រាយធំពីរទិសដៅ៖

▪︎ ទ័ពជើងគោក១ម៉ឺននាក់វាយលុកចូលតាមព្រំដែនខាងលិចកម្ពុជា និងទ័ពជើងទឹក១ម៉ឺននាក់វាយកម្ទេចនិងដុតបំផ្លាញទីក្រុងហាទៀនឱ្យក្លាយជាផេះផង់។ បន្ទាប់មក កងទ័ពសៀមបានវាយសម្រុកឡើងមកភាគខាងជើង រហូតដល់រាជធានីភ្នំពេញ។ ព្រះចៅតាកស៊ីនបានបណ្តេញព្រះបាទអង្គទង ហើយលើក ព្រះបាទអង្គនន់ (អតីតព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មែរដែលបានរត់ភៀសខ្លួនទៅសៀម និងជាមិត្តជិតស្និទ្ធរបស់តាកស៊ីន) ឱ្យឡើងគ្រងរាជ្យជាស្តេចអាយ៉ងតំណាងឱ្យឥទ្ធិពលសៀម។

▪︎ ទោះបីជាមានការវាយបកវិញពីសំណាក់កងទ័ពអាណ្ណាមនៅឆ្នាំ១៧៧២ ដែលបង្ខំឱ្យតាកស៊ីនដុតបំផ្លាញក្រុងភ្នំពេញមុនពេលដកថយទៅហាទៀនក៏ដោយ ក៏ស្ថានភាពប្រែប្រួលដោយសារតែសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅវៀតណាម (ការបះបោរតៃស៊ុន ឬសង្គ្រាមស៊ីវិល - Tay Son Rebellion: 1771–1802)។ ការដកទ័ពអាណ្ណាមត្រឡប់ទៅស្រុកវិញដើម្បីបង្ក្រាបឧទ្ទាម បានធ្វើឱ្យព្រះបាទអង្គទងបាត់បង់បង្អែក និងសុខចិត្តដាក់រាជ្យថ្វាយព្រះបាទអង្គនន់។ នៅឆ្នាំ១៧៧៨ ព្រះអង្គម្ចាស់ ង្វៀន ភូកអាញ់ (Nguyen Phuc Anh) ដែលជាអ្នករស់រានមានជីវិតតែម្នាក់គត់ពីការកាប់សម្លាប់របស់ពួកតៃស៊ុន បានសម្រេចចិត្តចងសម្ព័ន្ធភាពរក្សាសន្តិភាពជាមួយសៀម ដើម្បីប្រមូលផ្តុំកម្លាំងវាយបកក្នុងស្រុក។

សង្គ្រាមដំណាក់កាលទី១ បានបញ្ចប់ទៅដោយការទុកឱ្យ «សៀម» ក្លាយជាអ្នកត្រួតត្រាលើវាសនារបស់កម្ពុជា។

២. របត់រាជវង្សថ្មី និងការរៀបចំតុល្យភាពអំណាចឡើងវិញ

របត់ប្រវត្តិសាស្ត្របានផ្លាស់ប្តូរម្តងទៀតនៅឆ្នាំ១៧៨២៖

ក- នៅសៀម៖ ព្រះចៅតាកស៊ីនត្រូវបានធ្វើគតបន្ទាប់ពីមានអាការរោគវិកលចរិត ហើយមេទ័ពកំពូលរបស់ព្រះអង្គបានឡើងគ្រងរាជ្យជា ព្រះចៅរាមាទី១ (Rama I) ដោយបង្កើតរាជវង្សចក្រី (Chakri Dynasty: 1782-សព្វថ្ងៃ)។

ខ- នៅវៀតណាម៖ លោក ង្វៀន ភូអាញ់ ដោយមានការគាំទ្រផ្នែកយោធាពីសៀម (ទោះបីជាធ្លាប់ចាញ់ល្បិចដណ្តើមជ័យជ័យជំនះរបស់ពួកតៃស៊ុននៅសមរភូមិឆ្នាំ១៧៨៥ ក៏ដោយ) បានវាយបង្ក្រាបពួកតៃស៊ុនទាំងស្រុង និងប្រកាសខ្លួនជាអធិរាជ យ៉ា ឡុង (Gia Long) នៃរាជវង្សង្វៀន ក្នុងឆ្នាំ១៨០២ (ដល់ ២៥ សីហា ១៩៤៥)។

ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនដ៏ល្អរវាងព្រះចៅរាមាទី១ និងអធិរាជយ៉ាឡុង បានធ្វើឱ្យកម្ពុជាទទួលបាននូវសន្តិភាពមួយរយៈពេលខ្លី បើទោះជាត្រូវស្ថិតក្រោមស្ថានភាពជា «រដ្ឋចំណុះទ្វេភាគី» (Double Vassalage) ក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែ សន្តិភាពបណ្តោះអាសន្ននេះមិនអាចទ្រាំទ្រនឹងមហិច្ឆតានៅសតវត្សរ៍ថ្មីបានឡើយ។

៣. យុគសម័យសង្គ្រាមបន្តបន្ទាប់ (១៨៣៣-១៨៣៤ និង ១៨៤០-១៨៤៥) — ការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់អត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ

បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់អធិរាជយ៉ាឡុង ទំនាក់ទំនងរវាងបាងកក និងក្រុងហ្វេ (Hue) បានប្រែប្រួលពីមិត្តភាពមកជាការប្រឈមមុខដាក់គ្នា។ អធិរាជថ្មីរបស់វៀតណាមគឺ ព្រះចៅមិញ ម៉ាង (Minh Mang) បានអនុវត្តនយោបាយលេបទឹកដី និងធ្វើសមាហរណកម្មវប្បធម៌ (Assimilation Policy) មកលើកម្ពុជាយ៉ាងសាហាវព្រៃផ្សៃបំផុត។ វៀតណាមបានលុបបំបាត់ឈ្មោះខេត្ត-ក្រុងខ្មែរ បង្ខំឱ្យប្រជាជនខ្មែរផ្លាស់ប្តូរទំនៀមទម្លាប់ ស្លៀកពាក់បែបយួន និងកោរសក់ ព្រមទាំងបានតែងតាំងក្សត្រីអង្គម៉ី ជាស្តេចគ្មានអំណាច។

តថភាពដ៏ឈឺចាប់នេះបានរុញច្រានឱ្យមានការផ្ទុះឡើងនូវ សង្គ្រាមសៀម-អាណ្ណាម ឆ្នាំ១៨៣៣-១៨៣៤។ សៀមក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះចៅរាមាទី៣ បានព្យាយាមបើកការវាយលុកដើម្បីបណ្តេញឥទ្ធិពលអាណ្ណាមចេញពីកម្ពុជា ប៉ុន្តែត្រូវបានបរាជ័យដោយសារយុទ្ធសាស្ត្រវាយបករក្សារបស់ទ័ពអាណ្ណាម។

ទោះជាយ៉ាងណា ការគៀបសង្កត់របស់វៀតណាមបានធ្វើឱ្យប្រជាជនខ្មែរគ្រប់ទិសទីក្រោកឈរឡើងបះបោរ ដែលនាំទៅដល់ សង្គ្រាមសៀម-អាណ្ណាម ឆ្នាំ១៨៤០-១៨៤៥។ សង្គ្រាមដំណាក់កាលចុងក្រោយនេះ គឺជាសង្គ្រាមដែលបំផ្លិចបំផ្លាញបំផុត (War of Attrition)។ កងទ័ពសៀមបានបញ្ជូនមេទ័ពកំពូលគឺ ចៅ ឃុន បឌិន ឬ ចៅព្រះយាបដិន្ទ្រតេជៈ (Bodindecha: អ្នកកម្ទេចកូនស្តេចឡាវ Anouvong" ព្រះអង្គម្ចាស់ Raxavong Ngao - Battle of Bokwan, ១៨២៧-២៨) ឱ្យមកជួយគាំទ្រចលនាតស៊ូរបស់ខ្មែរ ដឹកនាំដោយព្រះអង្គដួង។ សមរភូមិជាច្រើនបានកើតឡើងពាសពេញផ្ទៃប្រទេស កម្ពុជាបានក្លាយជាដែនដីអនាធិបតេយ្យដែលត្រូវបានហែកហួរដោយមហាអំណាចទាំងពីរគ្មានមេត្តា។

សង្គ្រាមដ៏រ៉ាំរ៉ៃនេះបានបញ្ចប់ទៅវិញដោយសារតែការនឿយណាយ និងការយល់ឃើញពីគ្រោះថ្នាក់នៃការមកដល់នៃអាណានិគមនិយម (**បារាំង-អង់គ្លេស)។ នៅឆ្នាំ១៨៤៥ ប្រទេសទាំងពីរ (សៀម និងអាណ្ណាម) បានព្រមព្រៀងគ្នាបិទបញ្ចប់សង្គ្រាម តាមរយៈការដកទ័ពរៀងៗខ្លួន និងយល់ព្រមរួមគ្នាទទួលស្គាល់ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី (ព្រះអង្គដួង) ឱ្យឡើងគ្រងរាជ្យជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៨៤៧ ដោយកម្ពុជាត្រូវបន្តថ្វាយសួយសារអាករទៅឱ្យទាំងបាងកក និងទីក្រុងហ្វេដដែល (រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៦៣)។

៤. បទពិសោធន៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយសម្រាប់កម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ន

ការសិក្សាពីសង្គ្រាមសៀម-អណ្ណាម (១៧៦៩-១៨៤៥) មិនមែនគ្រាន់តែជាការរំលឹកឡើងវិញនូវការឈឺចាប់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនោះទេ ប៉ុន្តែវាជា «កញ្ចក់ឆ្លុះភូមិសាស្ត្រនយោបាយ» ដ៏មានតម្លៃសម្រាប់កម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ន។

ប្រសិនបើមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រសតវត្សរ៍ទី១៨ និងទី១៩ បង្រៀនយើងថា ការធ្លាក់ចូលក្នុងអន្ទាក់ទ្វេភាគីជាមួយប្រទេសជិតខាងដែលមានព្រំដែនជាប់គ្នា នាំទៅរកការហែកហួរទឹកដី នោះនយោបាយការបរទេសកម្ពុជានាសតវត្សរ៍ទី២១ គឺការមិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រវត្តិសាស្ត្រដដែលនោះកើតឡើងជាដាច់ខាត។ កម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្នបានបំប្លែងខ្សែបន្ទាត់ការទូតពី «ការទប់ទល់ទ្វេភាគីដ៏ទន់ខ្សោយ» មកជា «ការលេងល្បែងតុល្យភាពអំណាចពហុថ្នាក់» ដោយទាញយកផលប្រយោជន៍ពីមហាអំណាចសាកល និងមហាអំណាចកណ្តាល មកធ្វើជាបង្អែកយុទ្ធសាស្ត្រ ដូចខាងក្រោម៖

ក. ស្រទាប់ទី១៖ ធ្នឹមដែកនៃមហាអំណាចសាកល (ចិន, អាមេរិក, រុស្ស៊ី)

ដើម្បីទប់ទល់នឹងសម្ពាធភូមិសាស្ត្រនយោបាយដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយរដ្ឋជិតខាង កម្ពុជាត្រូវកសាងទំនាក់ទំនងស៊ីជម្រៅជាមួយមហាអំណាចស្នូលទាំងបី ដែលមានឥទ្ធិពលលើសណ្តាប់ធ្នាប់ពិភពលោក៖

▪︎ មហាអំណាចចិន៖ ចិនគឺជាបង្អែកដ៏រឹងមាំបំផុតរបស់កម្ពុជាទាំងលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងសន្តិសុខ។ ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ចិន មិនត្រឹមតែជួយជម្រុញការអភិវឌ្ឍផ្ទៃក្នុងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវត្តមានយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ចិនគឺជា «កត្តារារាំង (Deterrent Factor)» ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុត ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសជិតខាងទាំងទិសខាងកើត និងទិសខាងលិច ត្រូវគិតគូរឱ្យបានដិតដល់មុននឹងឈានជើងរំលោភបំពានលើផលប្រយោជន៍ស្នូលរបស់កម្ពុជា។

▪︎ មហាអំណាចអាមេរិក និងលោកខាងលិច៖ ទោះបីជាមានភាពរកាំរកូសខ្លះក្នុងរបៀបវារៈប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែកម្ពុជាតែងតែព្យាយាមរក្សាច្រកទ្វារចំហជាមួយវ៉ាស៊ីនតោន។ ការរក្សាតុល្យភាពជាមួយអាមេរិក គឺជាការបង្ហាញទៅកាន់ពិភពលោកថា កម្ពុជាមិនបានដាក់ពងទាំងអស់ក្នុងកន្ត្រករបស់ចិននោះទេ ហើយវាក៏ជាឧបករណ៍ការទូតជួយកាត់បន្ថយសម្ពាធពីប្លុកខាងលិច ដែលថៃ និងវៀតណាមតែងតែព្យាយាមប្រើប្រាស់ដើម្បីចំណេញប្រៀបការទូតលើកម្ពុជា។

▪︎ មហាអំណាចរុស្ស៊ី៖ ទំនាក់ទំនងជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏រឹងមាំជាមួយរុស្ស៊ី គឺជាសន្លឹកបៀរការទូតដ៏ពិសេស។ ការបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយមូស្គូ (ដូចជាការត្រៀមលក្ខណៈសម្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូលរុស្ស៊ី-អាស៊ាន) ជួយឱ្យកម្ពុជាពង្រីកមុំការបរទេសរបស់ខ្លួនឱ្យកាន់តែមានឥទ្ធិពល មិនត្រឹមតែថ្នាក់តំបន់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែរហូតដល់កម្រិតសកល ស្របពេលដែលរុស្ស៊ីមានទំនាក់ទំនងប្រពៃណីស៊ីជម្រៅជាមួយវៀតណាម ដែលជាកត្តាជួយសម្របសម្រួលលំនឹងអំណាចដោយប្រយោល។

ខ. ស្រទាប់ទី២៖ ខែលការពារពីមហាអំណាចកណ្តាល (ឥណ្ឌា, ជប៉ុន, អូស្ត្រាលី)

ដើម្បីជៀសវាងការធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់រវាង ចិន និងអាមេរិក កម្ពុជាបានពង្រឹងរណសិរ្សការទូតទីពីរ ជាមួយក្រុម «មហាអំណាចកណ្តាល (Middle Powers)» ដែលជាតួអង្គមិនគាំទ្រការបង្ខំឱ្យជ្រើសរើសប្លុក៖

▪︎ ជប៉ុន៖ ជប៉ុនគឺជាដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ដែលកម្ពុជាទុកចិត្តបំផុត។ ឥទ្ធិពលទន់ (Soft Power) និងការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ជប៉ុន (ដូចជាកំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ) ជួយឱ្យកម្ពុជាមានឯករាជ្យភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ មិនពឹងផ្អែកលើប្រទេសជិតខាង និងមិនលំអៀងទៅរកមហាអំណាចណាមួយដាច់ខាត។

▪︎ ឥណ្ឌា៖ ក្នុងនាមជាប្រទេសដើមកំណើតវប្បធម៌ និងជាតួអង្គឈានមុខនៃតំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក ការពង្រឹងចំណងមិត្តភាពជាមួយញូវដេលី ជួយឱ្យកម្ពុជាមានច្រកចេញខាងយុទ្ធសាស្ត្រ និងសន្តិសុខបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ ពិសេសគឺការទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលគ្របដណ្តប់ផ្នែកសន្តិសុខម៉ារីថែម (Maritime Security) ក្នុងតំបន់។

▪︎ អូស្ត្រាលី៖ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយកង់ប៊េរ៉ា លើវិស័យអប់រំ ការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងសន្តិសុខព្រំដែន ជួយលើកកម្ពស់សមត្ថភាពស្ថាប័នរបស់កម្ពុជា ឱ្យស្មើមុខស្មើមាត់លើឆាកអន្តរជាតិ។

គ. ស្រទាប់ទី៣៖ អាវក្រោះពហុភាគីនិយមនៃមហាអំណាចអាស៊ាន (Indonesia, Singapore, Malaysia, Philippines)

នៅក្នុងរង្វង់គ្រួសារអាស៊ាន កម្ពុជាមិននៅឯកោឡើយ។ យុទ្ធសាស្ត្រវៃឆ្លាតគឺការបង្កើត «សម្ព័ន្ធភាពមិត្តភាពមនោសញ្ចេតនា និងផលប្រយោជន៍» ជាមួយបណ្តាប្រទេសដែនកោះ និងពហុភាគីក្នុងអាស៊ាន ដើម្បីបង្កើតជារនាំងយុទ្ធសាស្ត្រ៖

▪︎ ឥណ្ឌូនេស៊ី សឹង្ហបូរី និងម៉ាឡេស៊ី៖ ក្នុងនាមជាមហាអំណាចភូមិសាស្ត្រ និងសេដ្ឋកិច្ចស្នូលរបស់អាស៊ាន ការបង្កើនភាពជិតស្និទ្ធជាមួយហ្សាកាតា និងគូឡាឡាំពួរ ជួយឱ្យកម្ពុជាមានសំឡេងគាំទ្រយ៉ាងរឹងមាំនៅក្នុងយន្តការសម្រេចចិត្តរបស់តំបន់។ នៅពេលកម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយមេដឹកនាំអាស៊ានទាំងនេះ វៀតណាម និងថៃ មិនអាចប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពល ឬយន្តការអាស៊ានដើម្បីដាក់សម្ពាធ ឬដកកម្ពុជាចេញពីរបៀបវារៈតំបន់បានឡើយ។

▪︎ វេទិកាអាស៊ាននានា៖ ការចូលរួមយ៉ាងសកម្មរបស់ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានៅក្នុងវេទិកាទាំងនេះ គឺជាការប្រើប្រាស់ «ការទូតពហុទិស» ដើម្បីបំបែកការប៉ុនប៉ងណាមួយដែលចង់រុញកម្ពុជាឱ្យស្ថិតក្រោមស្រមោលឥទ្ធិពលទ្វេភាគីជិតខាង។ វាជាការប្រកាសក្តែងៗថា កម្ពុជាគឺជាសមាជិកស្មើភាព និងជាអ្នករួមចំណែកកំណត់អនាគតតំបន់ មិនមែនជារដ្ឋរណបនោះទេ។

សន្និដ្ឋាន៖ ពី «កូនអុក» មកជា «អ្នកលេងអុក»

ប្រវត្តិសាស្ត្រចន្លោះឆ្នាំ១៧៦៩ ដល់ ១៨៤៥ គឺជាមេរៀនដ៏គ្រោតគ្រាតដែលបង្ហាញថា នៅពេលកម្ពុជាទន់ខ្សោយ និងបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង យើងនឹងក្លាយជា «កូនអុក» លើក្តារខៀនដែលសៀម និងអាណ្ណាមជាអ្នកដើរ និងកាត់ទឹកដីចែកគ្នា។

ប៉ុន្តែ នយោបាយការបរទេសកម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ន បានផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ទាំងស្រុង។ តាមរយៈការអនុវត្ត «នយោបាយការបរទេសឯករាជ្យ ពហុទិស និងផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ» កម្ពុជាបានបំប្លែងខ្លួនពី «កូនអុក» មកជា «អ្នកលេងអុកដ៏វៃឆ្លាតម្នាក់»។ យើងប្រើប្រាស់កម្លាំងសេដ្ឋកិច្ចចិន, រក្សាតុល្យភាពជាមួយអាមេរិក, បើកច្រកយុទ្ធសាស្ត្រជាមួយរុស្ស៊ី, ចងមិត្តជាមួយជប៉ុន-ឥណ្ឌា-អូស្ត្រាលី និងឈរជើងយ៉ាងរឹងមាំលើគ្រឹះពហុភាគីនិយមរបស់អាស៊ាន។

បណ្តាញតុល្យភាពអំណាចដ៏ខ្វាត់ខ្វែង និងស្មុគស្មាញនេះឯង គឺជា «ខែលការពារ និងជាអាវក្រោះ» ដែលធានាយ៉ាងពិតប្រាកដថា ស្រមោលអតីតកាលនៃការជិះជាន់ ការលុបបំបាត់អត្តសញ្ញាណជាតិ ឬការបែងចែកទឹកដីពីសំណាក់មហាអំណាចតំបន់ នឹងមិនអាចត្រឡប់មកលងបន្លាចដែនដីសុវណ្ណភូមិជាលើកទីពីរបានឡើយ។ វាសនាខ្មែរ ត្រូវតែសម្រេចដោយដៃខ្មែរ ក្រោមដំបូលនៃសន្តិភាព ឯករាជ្យភាព និងអធិបតេយ្យភាពពេញលេញ បរិបូរណ៍។

«នៅចន្លោះឆ្នាំ១៧៦៩ ដល់ ១៨៤៥ រាល់ពេលដែលរាជវង្សខ្មែរបែកបាក់គ្នា ម្ខាងរត់ទៅពឹងសៀម ម្ខាងរត់ទៅពឹងអាណ្ណាម តើអ្នកណាជាអ្នករងគ្រោះពិតប្រាកដ ប្រសិនបើមិនមែនជាប្រជារាស្ត្រស្លូតត្រង់ និងទឹកដីមាតុភូមិដែលត្រូវហែកហួរ? ក្នុងបរិបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយនាឆ្នាំ២០២៦ នេះ តើកូនខ្មែរគ្រប់រូបបានយល់ច្បាស់ហើយឬនៅថា ស្មារតីសាមគ្គីភាព និងធ្លុងឯកភាពជាតិផ្ទៃក្នុង គឺជា "អាវក្រោះ" តែមួយគត់ដែលអាចការពារអនាគតជាតិសាសន៍យើងបាន?»

Join us: https://t.me/TheRealpolitikHouse

អត្ថបទ៖ បណ្ឌិត ញិល រដ្ឋា

ប្រភព៖ Braginskiĭ, V. I. (Ed.), Chandler, D., Cooke, N., & Li, T. (Eds.), Corfield, J., czasopisma.uni.lodz

, Jacobsen, ebsco, njh, phersu-atlas, thesiamsociety

, T., Thun, T., Tourism Thailand. (n.d.), Trongdee, T.