ពាក្យថា «យាន» មានន័យថាជា យានជំនិះ មាគ៌ា ឬផ្លូវដែលនាំសត្វ
លោកឆ្លងកាត់សមុទ្រទុក្ខ (វដ្តសង្សារ) ឆ្ពោះទៅកាន់ត្រើយម្ខាងទៀត គឺការត្រាស់ដឹង ឬព្រះនិព្វាន។ការវិវត្តនៃព្រះពុទ្ធសាសនា គេបែងចែកយានធំៗជា ៣ ដូចខាងក្រោម៖
១. ថេរវាទ មានន័យថា ការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះថេរៈ (ព្រះសង្ឃចាស់ទុំដែលរក្សាពុទ្ធវចនៈដើម)។
- ផ្តោតសំខាន់លើការខិតខំប្រឹងប្រែងរំលត់ទុក្ខផ្ទាល់ខ្លួនឯង ដើម្បីសម្រេចបាននូវការត្រាស់ដឹងជា «ព្រះអរហន្ត»។
- ការប្រតិបត្តិ ប្រកាន់ខ្ជាប់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងទៅតាមព្រះវិន័យ និងគោលធម៌ដើមរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលមានកត់ត្រាក្នុងព្រះត្រៃបិដកភាសាបាលី។
- ប្រទេស កម្ពុជា ថៃ ឡាវ ភូមា និងស្រីលង្កា។
២. មហាយាន មានន័យថា «យានធំ» ឬយានដែលអាចផ្ទុកសត្វលោកបានច្រើនដើម្បីឆ្លងទៅកាន់ត្រើយនៃសេចក្តីសុខ។
ផ្តោតលើមាគ៌ា «ព្រះពោធិសត្វ»។ អ្នកប្រតិបត្តិតាមយាននេះ មានទស្សនៈថា ការត្រាស់ដឹងតែឯងមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ទេ គឺត្រូវពន្យារពេលចូលព្រះនិព្វានរបស់ខ្លួនឯងសិន ដើម្បីបន្តកើតក្នុងវដ្តសង្សារ និងជួយសង្គ្រោះសត្វលោកទាំងអស់ឱ្យបានត្រាស់ដឹងជាមុន។
- ការប្រតិបត្តិ មានភាពទូលំទូលាយ បត់បែនតាមសង្គមរស់នៅ និងផ្អែកលើព្រះសូត្រមហាយាន (ភាសាសំស្ក្រឹត) ដោយមានការគោរពបូជាដល់ព្រះពោធិសត្វជាច្រើនអង្គ (ដូចជា ព្រះអវលោកិតេស្វរៈ ព្រះក្សិតិគព្ភៈ ជាដើម)។
- ប្រទេស ចិន ជប៉ុន កូរ៉េ តៃវ៉ាន់ និងវៀតណាម។
៣. វជិរយាន មានន័យថា «យានពេជ្រ» ដែលតំណាងឱ្យភាពរឹងមាំ មុតស្រួច ភ្លឺស្វាង និងមិនអាចបំបែកបាននៃពោធិញាណ (ការត្រាស់ដឹង)។ យាននេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមែកធាង ឬការវិវត្តខ្ពស់បំផុតមួយចេញពីមហាយាន។
- ជួយឱ្យបុគ្គលអាចសម្រេចការត្រាស់ដឹងបានយ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត (អាចសម្រេចបានក្នុងមួយជាតិ ឬក្នុងរូបកាយបច្ចុប្បន្ននេះតែម្តង) ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំសន្សំបារមីរាប់សែនជាតិឡើយ។
- ការប្រតិបត្តិ មានលក្ខណៈអាថ៌កំបាំង ឬតន្ត្រៈ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រពិសេសៗដូចជា ការសូត្រមន្ត ការប្រើកាយវិការដៃ ការសមាធិលើគំនូរ និងទាមទារឱ្យមានការណែនាំ និងផ្ទេរថាមពលផ្ទាល់ពីព្រះគ្រូ។
- ប្រទេស ទីបេ ប៊ូតាន ម៉ុងហ្គោលី និងតំបន់ជួរភ្នំហិម៉ាល័យ។
