#រឿងធម្មិកឧបាសក (ធម្មិកឧបាសកវត្ថុ)
ព្រះសាស្តាកាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុង វត្តជេតពន ទ្រង់បានប្រារព្ធនូវ ធម្មិកឧបាសក ហើយត្រាស់សម្ដែងនូវព្រះធម្មទេសនានេះដែលមានដើមថា ឥធ មោទតិ ជាដើម។
ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានឧបាសក ៥០០ នាក់ សុទ្ធតែមានឈ្មោះថា ធម្មិកឧបាសក ដូចៗគ្នា។ ក្នុងចំណោមឧបាសកទាំងនោះ ម្នាក់ៗសុទ្ធតែមានឧបាសក ៥០០ នាក់ទៀតជាបរិវារ។ ឧបាសកដែលជាប្រធានរបស់ពួកឧបាសកទាំងនោះ មានបុត្រ ៧ នាក់ និងធីតា ៧ នាក់។ ក្នុងចំណោមបុត្រ និងធីតាទាំងនោះ ម្នាក់ៗសុទ្ធតែមានវេនចាត់ចែងនូវ សលាកយាគូ សលាកភត្ត បក្ខិកភត្ត និមន្តនភត្ត ឧបោសថិកភត្ត អាគន្តុកភត្ត សង្ឃភត្ត និងវស្សាវាសិកភត្ត រៀងៗខ្លួន។ បុត្រធីតាទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាអនុជាតិបុត្រ (កូនដែលមានគុណធម៌តាមគន្លងឪពុក)។ ដូច្នេះ កាលបើបូកបញ្ចូលទាំងភត្តរបស់បុត្រធីតាទាំង ១៤ នាក់ ទាំងភរិយា និងទាំងឧបាសកខ្លួនឯងផង គឺមានសលាកយាគូជាដើម ចំនួន ១៦ កន្លែងដែលប្រព្រឹត្តទៅជាប្រចាំ។ ឧបាសកនោះ ព្រមដោយបុត្រ និងភរិយា ជាអ្នកមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ និងត្រេកអរក្នុងការចែកទាន។
លុះសម័យក្រោយមក ឧបាសកក៏កើតរោគាពាធ អាយុសង្ខារក៏ថយចុះ។ លោកប្រាថ្នានឹងស្ដាប់ធម៌ ទើបចាត់គេឱ្យទៅក្រាបទូលព្រះសាស្តាថា សូមព្រះអង្គមេត្តាបញ្ជូនភិក្ខុ ៨ អង្គ ឬ ១៦ អង្គ មកកាន់សំណាក់ខ្ញុំព្រះអង្គផង។ ព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់បញ្ជូនភិក្ខុទៅ។ ភិក្ខុទាំងឡាយបានទៅដល់ រួចអង្គុយលើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុក ព័ទ្ធជុំវិញគ្រែរបស់ឧបាសក។ ឧបាសកពោលថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ការដែលខ្ញុំបានឃើញលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ នឹងត្រឡប់ជាកម្រក្នុងពេលខាងមុខ ព្រោះពេលនេះខ្ញុំខ្សោយណាស់ សូមលោកម្ចាស់មេត្តាសូត្រព្រះសូត្រណាមួយឱ្យខ្ញុំស្ដាប់ផង។ ភិក្ខុសួរថា ម្នាលឧបាសក តើអ្នកចង់ស្ដាប់សូត្រណា? ឧបាសកតបថា សូមលោកម្ចាស់សូត្រនូវសតិបដ្ឋានសូត្រ ដែលព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គមិនដែលលះបង់។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏ចាប់ផ្ដើមសូត្រថា៖
ឯកាយនោ អយំ, ភិក្ខវេ, មគ្គោ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា
(ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ផ្លូវនេះជាផ្លូវតែមួយគត់ ដើម្បីសេចក្ដីបរិសុទ្ធនៃសត្វទាំងឡាយ)។
ក្នុងខណៈនោះឯង មានរថ ៦ គ្រឿង មកពីទេវលោកទាំង ៦ ជាន់ ដែលប្រដាប់ដោយគ្រឿងអលង្ការសព្វបែបយ៉ាង ទឹមដោយសេះសិន្ធពមួយពាន់ មានទំហំ ១៥០ យោជន៍ បានមកដល់ទីនោះ។ ពួកទេវតាដែលស្ថិតនៅលើរថទាំងនោះ បានពោលទៅកាន់ឧបាសកថា ចូរអ្នកមកកើតក្នុងទេវលោករបស់យើង ចូរអ្នកមកកើតក្នុងទេវលោករបស់យើងចុះ ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន អ្នកចូរមកកើតក្នុងទីនេះដើម្បីរីករាយក្នុងទេវលោករបស់យើង ប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលវាយកម្ទេចនូវភាជន៍ដី ហើយទទួលយកនូវភាជន៍មាសដូច្នោះឯង។ ឧបាសកមិនប្រាថ្នានឹងឱ្យមានការរំខានដល់ការស្ដាប់ធម៌ ក៏ពោលទៅកាន់ពួកទេវតាថា សូមចាំសិន សូមចាំសិន។ ពួកភិក្ខុយល់ច្រឡំថា ឧបាសកពោលឃាត់ពួកខ្លួន ក៏នាំគ្នាឈប់សូត្រ ហើយនៅស្ងៀម។
លំដាប់នោះ បុត្រ និងកូនស្រីរបស់ឧបាសក ក៏នាំគ្នាទ្រហោយំយ៉ាងខ្លាំងថា "ឪពុករបស់យើង កាលពីមុនមិនដែលចេះឆ្អែតឆ្អន់នឹងការស្ដាប់ធម៌ឡើយ តែពេលនេះ គាត់បែរជាឱ្យគេទៅហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកសូត្រធម៌ ហើយខ្លួនឯងបែរជាពោលឃាត់ទៅវិញ ឈ្មោះថាសត្វដែលមិនខ្លាចសេចក្ដីស្លាប់ គឺមិនមានឡើយ"។ ភិក្ខុទាំងឡាយយល់ថា "ពេលនេះមិនមែនជាឱកាសទៀតទេ" ក៏នាំគ្នាក្រោកពីអាសនៈយាងត្រឡប់ទៅវិញអស់ទៅ។
លុះកន្លងទៅមួយសន្ទុះ ឧបាសកក៏ដឹងខ្លួនឡើងវិញ រួចសួរកូនៗថា "ហេតុអ្វីបានជាពួកកូនឯងនាំគ្នាយំបែបនេះ?" កូនៗតបថា "បពិត្រលោកឪពុក លោកឪពុកឱ្យគេទៅនិមន្តព្រះសង្ឃមក កំពុងតែស្ដាប់ធម៌សុខៗ បែរជាពោលឃាត់លោកម្ចាស់ទាំងនោះដោយខ្លួនឯង ពួកខ្ញុំក៏គិតថា "ឈ្មោះថាសត្វដែលមិនខ្លាចសេចក្ដីស្លាប់ គឺមិនមានឡើយ" ទើបនាំគ្នាយំបែបនេះ"។ ឧបាសកសួរថា "ចុះលោកម្ចាស់ទាំងឡាយយាងទៅណាអស់ហើយ?" កូនៗតបថា "លោកម្ចាស់ទាំងឡាយយល់ថា "មិនមែនជាឱកាស" ក៏ក្រោកពីអាសនៈយាងត្រឡប់ទៅវិញអស់ហើយ លោកឪពុក"។ ឧបាសកពោលថា "ឪពុកមិនមែននិយាយជាមួយលោកម្ចាស់ទាំងនោះទេ" កាលបើកូនៗសួរថា "ចុះលោកឪពុកនិយាយជាមួយនរណា?" ឧបាសកឆ្លើយថា "គឺទេវតាមកពីទេវលោកទាំង ៦ ជាន់ បានតុបតែងរទេះ ៦ គ្រឿង នាំមកឈរនៅលើអាកាស រួចបន្លឺសម្លេងថា "ចូរអ្នកមកត្រេកអរក្នុងទេវលោករបស់យើងចុះ ចូរអ្នកមកត្រេកអរក្នុងទេវលោករបស់យើងចុះ" ឪពុកគឺនិយាយជាមួយទេវតាទាំងនោះឯង"។
កូនៗសួរថា "បពិត្រលោកឪពុក តើរទេះនៅឯណា? ពួកខ្ញុំមិនឃើញសោះ"។ ឧបាសកសួរថា "ចុះកម្រងផ្កាដែលឪពុកក្រងទុក តើនៅមានដែរឬទេ?" កូនៗតបថា "នៅមាន លោកឪពុក"។ ឧបាសកសួរទៀតថា "តើទេវលោកជាន់ណាដែលគួរឱ្យត្រេកអរជាងគេ?" កូនៗតបថា "បពិត្រលោកឪពុក ភពតុសិត ដែលជាទីរស់នៅនៃព្រះពោធិសត្វទាំងពួង និងមាតាបិតារបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ គឺជាទីដ៏គួរឱ្យត្រេកអរ"។ ឧបាសកក៏ប្រាប់ថា "បើដូច្នោះ ពួកកូនឯងចូរគ្រវែងកម្រងផ្កានោះទៅ ដោយតាំងចិត្តថា "សូមឱ្យកម្រងផ្កានេះទៅទាក់ជាប់នឹងរទេះដែលមកពីភពតុសិតចុះ""។ កូនៗក៏គ្រវែងទៅ កម្រងផ្កានោះក៏ទៅទាក់ជាប់នឹង នឹមរទេះ រួចយោលចុះយោលឡើងនៅលើអាកាស។ មហាជនទាំងឡាយមើលឃើញតែ កម្រងផ្កា ប៉ុណ្ណោះ តែមិនឃើញរទេះឡើយ។
ឧបាសកពោលថា "តើពួកកូនឯងឃើញកម្រងផ្កានេះដែរឬទេ?" កាលបើកូនៗតបថា "បពិត្រលោកឪពុក ពួកខ្ញុំឃើញហើយ" ឧបាសកក៏ពោលថា "កម្រងផ្កានេះគឺកំពុងយោលនៅលើរទេះដែលមកពីភពតុសិត ឪពុកនឹងទៅកាន់ភពតុសិតហើយ ពួកកូនឯងកុំបារម្ភអី បើប្រាថ្នានឹងទៅកើតក្នុងសំណាក់របស់ឪពុក ចូរពួកកូនឯងធ្វើបុណ្យកុសលតាមរបៀបដែលឪពុកបានធ្វើមកចុះ" កាលបើពោលដូច្នោះហើយ ក៏ធ្វើមរណកាលទៅ រួចក៏ទៅកើតលើរទេះទិព្វនោះភ្លាម។
ក្នុងខណៈនោះឯង អត្តភាពរបស់ឧបាសកនោះក៏កើតឡើង មានកម្ពស់ ៣ គាវុត (ប្រហែល ៦ គីឡូម៉ែត្រ) តុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការដ៏មានតម្លៃស្មើនឹងរទេះ ៦០ គ្រឿង មានពួកទេពអប្សរមួយពាន់ជាបរិវារ និងមានវិមានមាសទំហំ ២៥ យោជន៍ បង្ហាញឡើងភ្លាម។ ចំណែកឯភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើត្រឡប់ទៅដល់វត្តវិញហើយ ព្រះសាស្តាក៏ត្រាស់សួរថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នករាល់គ្នាបានសូត្រធម៌ឱ្យឧបាសកស្ដាប់ហើយឬនៅ?" ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានសូត្រហើយ ប៉ុន្តែក្នុងកណ្ដាលអាធ្រាត្រ ឧបាសកនោះបានពោលឃាត់ថា "សូមបង្អង់សិន" ពេលនោះបុត្រ និងកូនស្រីរបស់គាត់ក៏នាំគ្នាយំ ពួកខ្ញុំព្រះករុណាគិតថា "ពេលនេះមិនមែនជាឱកាសទៀតទេ" ក៏នាំគ្នាក្រោកពីអាសនៈយាងត្រឡប់មកវិញ"។
ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាសកនោះមិនមែននិយាយជាមួយអ្នករាល់គ្នាទេ គឺមានទេវតាមកពីទេវលោកទាំង ៦ ជាន់ បានតុបតែងរទេះ ៦ គ្រឿងមកទទួលឧបាសកនោះ តែដោយសារគាត់មិនប្រាថ្នាឱ្យមានការរំខានដល់ការស្ដា
